Archeologia Polski, t. LIV: 2009, z. 1 PL ISSN 0003‑8180 S T U D I A DAGMARA KOCIUBA NATURALNE UWARUNKOWANIA ROZWOJU PRZEDLOKACYJNEGO LUBLINA 1. WSTĘP We wczesnym średniowieczu w procesach osadniczych istotną rolę od‑ grywały uwarunkowania naturalne. Bardzo korzystne warunki występowa‑ ły w pasie wyżyn umiarkowanej strefy klimatycznej, zwłaszcza na obszarach lessowych charakteryzujących się rzeźbą terenu sprzyjającą obronności, ukła‑ dem sieci rzecznej ułatwiającym utrzymywanie kontaktów gospodarczych, wy‑ stępowaniem żyznych gleb korzystnych dla rozwoju rolnictwa. Taką lokaliza‑ cję miał m.in. lubelski zespół osadniczy rozwijający się we wschodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego przy ujściu Czechówki do Bystrzycy. Na istotną rolę warunków naturalnych w rozwoju osadnictwa na obszarze przedlokacyj‑ nego Lublina zwracali uwagę m.in. K. i T. Wilgatowie (1954), H. Gawarecki i C. Gawdzik (1964), S. Hoczyk‑Siwkowa (1974, 1999), I. Kutyłowska (1990), A. Rozwałka (1997, 1999), D. Kociuba (2005), A. Rozwałka, R. Niedźwiadek, M. Stasiak (2006). Dotychczasowe badania archeologiczne i historyczne nie doprowadziły do przyjęcia jednolitego stanowiska dotyczącego lokalizacji, okresu powstania i funkcjonowania większości elementów antropogenicznego zagospodarowa‑ nia terenu przedlokacyjnego Lublina (grodów 1 , umocnień obronnych 2 , kościo‑ 1 Przykładem może być budowa grodu na wzgórzu zamkowym, którą S. Hoczyk‑Siwkowa (1974, s. 108) datuje na koniec X–początek XI w., natomiast I. Kutyłowska (1990, s. 78–85, 147) i A. Rozwałka (1997, s. 65–67) na wiek XII. Kontrowersje budzi też powstanie grodu na wzgórzu Grodzisko. I. Kutyłowska (1990, s. 68–70) wysuwa tezę, że gród istniał w VII–IX w., natomiast S. Hoczyk‑Siwkowa (1974, s. 109–111), że w XI–XIII w. 2 Autorzy mają różne poglądy na temat budowy umocnień grodu na wzgórzu zamkowym. S. Hoczyk‑Siwkowa (1974, s. 108) uważa, że był on otoczony jednym obwodem umocnień, A. Rozwałka (1999, s. 117–125, ryc. 45–46), że umocniony gród zajmował wschodnią kulminację wzgórza, podgrodzie — kulminację zachodnią, a według A. Rozwałki, R. Niedźwiadka, M. Stasiaka (2006, s. 95–98, il. 26, 28) obwarowany gród wzniesiono na zachodniej kulminacji, zaś podgrodzie zajęło wschodnią część wzgórza. http://rcin.org.pl