Atatürk Üniv.Ziraat Fak. Derg. 30 (2), 187-191, 1999 EKOLOJİK TEMELE DAYALI KENTLEŞME-ÇEVRE ETKİLEŞİMİ M.Ilgar KIRZIOĞLU 1 , Hasan YILMAZ 2 , Sevgi YILMAZ 2 ÖZET : İnsanların toplu yerleşimlerinin somut gösterileri olan kentleşme eylemleri ekolojik ortamda önemli sorunlar oluşturagelerek süreçlerini devam ettirmektedirler. Çeşitli baskı faktörleri ile ekolojik ortamı zorlayarak devam eden bu olguda, sürdürülebilirlik değerlendirmelerinin yeterince sağlıklandırılmaması durumunda daha da büyük sorunların oluşacağı kaçınılmazdır. Özellikle metropoliten düzeyde kentleşme eylemlerinde bu etkileşim kendini daha iyi gösterebilmektedir. Kentleşme olgusu içinde Çevresel Etki Değerlendirmesi (Ç.E.D) kriterlerinin belirlenmesi ve peyzaj değerlerinin korunması, geliştirilmesi ve yasal yaptırımların uygulanmasının zorunluluğu gerek eğitim safhasında gerek uygulama safhasında önemli ve zorunlu olarak görülmektedir. Anahtar Kelimeler : Ekoloji, Kentleşme, Çevre, Çevre Etkileşimi, Sürdürülebilirlik, Ç.E.D. BASEDON ECOLOGICAL BASIS URBANIZATION AN ENVIRONMENTAL EFFECT SUMMARY: Urbanization processes which are concrete displays of gathered locations of human – beings continue their processes by forming important problems in the ecological environment. In the process of different press factors which are forcing the ecological environment within the condition of not having well being of sustainability evaluation, it is unavoidable of having more bigger problems. This influence is more indicated especially in urbanization process at metrepolitan level. It is essentially seen that the required definition of Environmental Impact Analyses criterias, conservation of landscape values and application of legal sanctions are important and necessary either during education or in practical periods. Key Words : Ecology, Urbanization, Environment, Environmental Effect, Sustainability, E.I.A. GİRİŞ Dünya genelinde kentleşme eylemleri, gelişen teknoloji ve ekonomi ile birlikte giderek artış göstermektedir. Türkiye’de dahi son nüfus sayısı verilerine göre, nüfusumuzun % 68 dolayındaki kesimi kentsel yaşamda bulunmaktadır (Anonymous, 1997). Avrupa ülkelerinde ise bu oran daha da yükseklerde görülmektedir. Ekolojik ortamda kirlilik boyutlarını büyük oranda arttıran kentleşme eylemlerinin büyük kent birimleri, metropoller ve kentleşme koridorları, kentleşme bölgeleri olması durumunda sorunları çok daha ciddi boyutlara varabilmektedir. Verimli tarım topraklarının kentleşme eyleminde kullanılıyor olması, elden çıkması, kentleşme olgusu, yerleşimlerin düzenlenmelerinde ekolojik, çevre faktörlerinin (Örn. Güneşlenme durumu, gün ışığı, hakim rüzgar yönü, hava akımları, çevre yeşillikleri, yer altı suyu seviyeleri, jeofiziksel özellik) yeterince değerlendirilememesi ile çarpık kentleşme olgusu kendini daha belirginleştirmektedir. KENTLEŞME EYLEMİNE YÖNELİK SÜRDÜRÜLEBİLİR KENTSEL GELİŞME MODELİ Bir kentleşme olgusu, özellikle büyük kentleşme, metropolleşme eylemlerinde kentleşmenin ekolojik temele dayalı olarak süregelmesi kentleşmenin sürdürülebilir (gelecek nesillere doğal kaynakların sağlıklı aktarımı) ve Çevresel Etki Değerlendirmelerinin önemsenmesi ile daha tutarlı olabilecektir. Haziran 1996’da İstanbul’da düzenlenen Habitat II (Yerleşme Zirvesi, Oturma (İkamet) İle İlgili Koşulların Bütünü) toplantılarında sunulan