4 Sorumlu Yazar: ilhansubasi@gmail.com Araştırma Makalesi www.ziraat.selcuk.edu.tr/ojs Selçuk Üniversitesi Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 26 (2): (2012) 6-11 ISSN:1309-0550 Çimlenme ve Erken Fide Gelişimi Döneminde Aspir (Carthamus tinctorius L.) Çeşitlerinin Tuza Toleransının Belirlenmesi Yusuf ARSLAN 1 , Duran KATAR 2 , Safure GÜLER 1 , Asiye SEİS SUBAŞI 1 , İlhan SUBAŞI 1 , Ali BÜLBÜL 3 1 Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü, Yenimahalle, Ankara/Türkiye 2 Osman Gazi Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarla Bitkileri Bölümü, Eskişehir/Türkiye 3 Bartın Üniversitesi, Fen Fakültesi, Bartın/Türkiye (Geliş Tarihi: 30.09.2010, Kabul Tarihi: 01.01.2011) Özet Bu çalışma farklı tuz (NaCI) konsantrasyonlarının aspir bitkisinin (Carthamus tinctorius L.) çimlenme oranı, sürgün uzunlu- ğu, sürgün yaş ve kuru ağırlıkları üzerine etkisini belirlemek amacıyla 2010 yılında yürütülmüştür. Çalışmada materyal olarak, Shifa ve Remzibey çeşitleri ile TAEK-USLU hattı kullanılmıştır. Araştırmada altı farklı tuz (NaCI) konsantrasyonu ( % 0,5, % 0,7, % 1, % 2, % 3 ve % 4) ve kontrol (% 0) kullanılmış, kontrol için ise çift distile saf su kullanılmıştır. Çalışmada tohum ekiminden 14 gün sonra çimlenme oranı (%), sürgün boyu (cm), sürgün yaş ve kuru ağırlık (mg) ölçümleri yapılmıştır. Denemede çimlenme oranının artan tuz konsantrasyonuna bağlı olarak azaldığı belirlenmiştir. % 4 hariç diğer tuz oranla- rında çeşitlerin tümü çimlenme göstermiştir. En yüksek çimlenme oranı Remzibey çeşidi % 0 tuz konsantrasyonunda % 98,67 olarak tespit edilmiştir. En düşük çimlenme oranı ise her üç çeşitte de % 4 tuz konsantrasyonunda % 0 olarak belirlenmiştir. En yüksek sürgün uzunluğunu % 0 tuz (NaCI) konsantrasyonunda 8,15 cm ile Shifa çeşidi göstermiştir. En düşük sürgün uzunluğu % 3 ve % 4 tuz konsantrasyonunda 0 cm ile Remzibey, Shifa çeşitleri ile TAEK-USLU hattında görülmüştür. En yüksek sürgün yaş ve kuru ağırlığı (mg), % 0 tuz (NaCI) konsantrasyonunda 180,33 mg ve 25.33 mg ile Shifa çeşidinde gö- rülmüştür. En düşük sürgün yaş ve kuru ağırlığı % 3 ve % 4 tuz (NaCI) konsantrasyonunda % 0 mg ile Remzibey, Shifa çeşitleri ile TAEK-USLU hattından elde edilmiştir. Araştırma sonucunda, Shifa çeşidinin tuz stresine diğer çeşit ve hattan daha toleranslı olduğu ve bu çeşidin tuza dayanıklı yeni çeşitler geliştirmede genetik kaynak olarak kullanılabileceği belir- lenmiştir. Anahtar Kelimeler: Aspir, Carthamus tinctorius L., çimlenme oranı, sürgün uzunluğu, yaş ve kuru sürgün ağırlığı ve tuza tolerans. Determination of Salt Tolerance of Safflower Varieties (Carthamus tinctorius L.) During Germination and Early Seedling Growth Abstract This study was conducted to investigate the effects of NaCl concentrations on germination ratio, shoot length,shoot fresh and dry weight of some safflower (Carthamus tinctorius L.) cultivars and line in 2010. Seeds of Shifa and Remzibey cultivars and TAEK-USLU line were used as material. Seven different doses (0,5 %, 0,7 %, 1 %, 2 %, 3 % and 4 %) of NaCl solutions were used in this experiment. Distilled water served as control. Germination percentage (%), shoot length (cm), shoot fresh and dry weight (mg) were measured at 14 days after sowing. Germination percentage decreased with increased NaCl concentra- tion. All cultivars and line germinated in all salinities, with the exception of 4 % NaCI. The greatest germination percentage at 0 % NaCI was 98,67 % for Remzibey cultivar. The lowest germination percentage at 4 % NaCI was 0 % for Remzibey, Shifa cultivars and TAEK-USLU line. The greatest shoot length at 0 % NaCI was 8,15 cm for Shifa cultivar. The lowest shoot length at 3 and 4% NaCl was 0 cm for Remzibey, Shifa cultivars and TAEK-USLU line. The greatest shoot fresh and dry weight (mg) at 0 % NaCI was 180,33 mg and 25,33 mg for Shifa cultivar, respectively. The lowest fresh and dry weight (mg) at 3 and 4 % was 0 mg and 0 mg for Remzibey, Shifa cultivars and TAEK-USLU line, respectively. As a result Shifa cultivars can be useful as a genetic resources for the development of safflower cultivars with improved germination under salt stress. Key Words: Safflower (Carthamus tinctorius L.), germination percentage, shoot length, seedling fresh and dry weight and tolerance to salt. Giriş Tarımsal sulama, 2500 yıldır uygulanmakla birlikte, son yıllarda modern sulama sistemlerinin gelişimiyle giderek daha da artış göstermektedir. Tarımda sulama bir taraftan verim artışına neden olurken diğer taraftan bilinçsiz uygulamalar sonucunda tarım arazilerinin giderek artan oranda tuzlanmasına yol açmaktadır. Dünya tarım alanlarının yaklaşık %10’nunda tuzluluk problemi görülmektedir (Postel, 1989). Ülkemizde toplam olarak 2.749.057 hektarlık alanda drenaj soru- nu bulunmakta olup, bu alanın 1.513.645 hektarlık