280 1 st ISTANBUL INTERNATIONAL GEOGRAPHY CONGRESS PROCEEDINGS BOOK 1. İSTANBUL ULUSLARARASI COĞRAFYA KONGRESİ BİLDİRİ KİTABI Sorumlu yazar/Corresponding author: Çiğdem Ünal / cigdem.unal@ikc.edu.tr Atıf/Citation: Unal, C. (2019). İzmir’de sanayinin mekânsal gelişimi ve kümelenme analizi. B. Gonencgil, T. A. Ertek, I. Akova ve E. Elbasi (Ed.), 1st Istanbul International Geography Congress Proceedings Book (s. 280-290) içinde. İstanbul, Türkiye: Istanbul University Press. https://doi.org/10.26650/PB/PS12.2019.002.027 DOI: 10.26650/PB/PS12.2019.002.027 İzmir’de sanayinin mekânsal gelişimi ve kümelenme analizi Spatial development and cluster analysis of industry in İzmir Çiğdem ÜNAL 1 1 İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, Coğrafya Bölümü, İzmir, Türkiye ORCID: Ç.Ü. 0000-0003-0515-495X ÖZ Ülkemizdeki en büyük 500 sanayi kuruluşunun %10’una, Ege Bölgesi’ndeki sanayi kuruluşlarının yaklaşık yarısına sahip olan İzmir; sanayi yatırımları açısından önemli bir yere sahiptir. Yerleşme merkezinin çevresinde var olan zengin tarım alanlarının varlığıyla birlikte, elverişli olan ulaşım şartları, İzmir’in canlı bir ticaret merkezi olmasına neden olmuştur. Osmanlı Döneminde önemli bir ticaret ve sanayi şehri olan İzmir’in sanayileşme tarihi oldukça eskidir. Günümüzdeki görüntüyü oluşturan mekânsal örgütlenme, 1930’lu yıllarda yapılan sanayi yatırımlarıyla başlamıştır. Alsancak Limanı çevresinde yoğunluk kazanan sanayileşme, zamanla, Halkapınar, Kemeraltı, Şehitler gibi alanlarda yeni sanayi merkezlerinin ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Sanayinin yapısal değişimi ile birlikte gelişen yeni sanayi odakları, bölgenin dinamiklerini de şekillendirmiştir. Bugün kuzey, güney ve doğu ilçelerine doğru ilerleyen üç büyük kuşak, İzmir sanayisinin mekânsal gelişiminin sonucudur. İzmir’de gerçekleşen mekânsal değişim-dönüşüm sürecinin sanayi sektöründeki yansımaları; sanayi alanlarının merkez dışına yönlendirilerek, diğer coğrafi etkenlerin yönetiminde, ana ulaşım koridorları boyunca yeniden örgütlenmesi biçiminde olmuştur. Kümeleşme eğilimlerinin belirlenmesinde ‘’imalat sanayi işletmelerinin sayısı’’ belirleyici değişken olarak kullanılmıştır. Kuzey yönüne doğru ilerleyen sanayi kuşağında, kimya, demir çelik, plastik, makine imalatı ön plana çıkarken; güneye ilerleyen kuşakta gıda imalatı, doğuya doğru ilerleyen kuşakta ise makine parçaları ve çeşitli yan sanayi imalatının ön planda olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: İzmir, sanayi, mekânsal gelişim, kümelenme analizi. ABSTRACT This study investigates the spatial transformation of industrial clusters around İzmir in eastern Turkey. Izmir houses 10% of Turkey’s 500 largest industrial enterprises and about half of the industrial establishments in the Aegean Region. Consequently, Izmir holds high importance in terms of industrial investment. Long an active trade center due to its fertile soil and convenient transportation, Izmir became an important industrial city during the Ottoman period, with its current industrial clustering having started in the 1930s. Industrialization intensified around Alsancak Port and influenced the emergence of new industrial centers in areas such as Halkapınar, Kemeraltı, and Şehitler. As the industries changed structurally, new forces shaped the region’s dynamics. Today, Izmir’s northern, southern, and eastern districts are the result of the spatial development of its industrial sectors. Reflections of the spatial transformation in the industrial sector in Izmir and reorganization of industrial areas through the main transport corridors in the management of other geographical factors. The number of manufacturing enterprises was used as the determining variable for ascertaining cluster trends. While chemical, iron and steel, plastic, and machinery manufacturing are at the forefront in the industrial belt advancing north, food production leads in the region moving south, and manufacture of machine parts and various sub-industries are at the forefront in the region moving east. Keywords: Izmir, industry, spatial development, cluster analysis. Başvuru/Submitted: 30.03.2019 Kabul/Accepted: 08.05.2019 PROCEEDING PAPER / KONGRE BİLDİRİSİ