HANEFİ MEZHEBİ FAKİHLERİNDEN İBN ÂBİDÎN’İN “ŞERHU UKÛDÜ RESMİ’L-MÜFTİ” ADLI RİSALESİNİN İFTÂ USULÜ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Evaluation of The Epistle (Tract) Titled “Şerhu Ukûdü Resmi’l Müfti” of İbn Âbidîn of The Hanafi School With Regards To Fetwa Procedures Ahmet Özdemir 1 İftâ usulü kavramı, karşılaşılan fıkhî bir meseleye fetva verirken uyulması gereken ilke ve metodolojiyi ifade etmektedir. Fetva vermenin ciddiyet ve mesuliyet gerektiren bir çaba olması belirli kurallarının olmasını gerekli kılmaktadır. Fıkıh kitaplarını incelediğimizde Hanefî, Malikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde mukallidlerin uymaları gereken iftâ usulünün her mezhebin kendi sistematiğine ve oluşum sürecine bağlı bir şekilde tespit edildiği görülmektedir. Hanefî mezhebi son dönem fakihlerinden olan Muhammed Emin b. Ömer İbn Âbidîn (1252/1836) Şerhu Ukûdü Resmi’l-Müfti adlı risalesinde Hanefîlerde uyulması gereken iftâ usulü konusunu ele almıştır. Bu eserde ictihad seviyesinde olmayan bir fakihin fetva verirken dikkat etmesi gereken ilkeler ve esaslar özlü bir şekilde sunulmuştur. Bu risale incelendiğinde genel kabul görmüş ve herkes tarafından kabul edilen ilkelerin yanında; tenkit, tartışma ve müzakereye açık yaklaşımların da olduğu görülmektedir. Bu tebliğde; Şerhu Ukûdü Resmi’l- Müfti adlı risale esas alınarak iftâ usulünde olması gereken ilkelerin tespiti ve isabetli görülmeyen görüşlerin tenkidinin yanında iftâ usulüne dair şahsî kanaatimizin temellendirilmesi hedeflenmektedir. Anahtar Kelimeler: Fetva, İftâ Usulü, İbn Âbidîn, Müftü, Hanefî Mezhebi Fetwa procedures refer to the principles and methodology in providing a fetwa (religious law) to an Islamic Matter. Because providing fetwa is a serious matter requiring responsibility, it is necessary to have some rules. Upon examination of the Islamic law books, it is seen that the fetwa procedures required to be followed by imitators of each school as Hanafi, Mâlikî, Shafii and Hanbali have been determined and established according to the systematic and formation process of each school. Muhammed Emin b. Ömer İbn Âbidîn (1252/1836) among the recent scribes of the Hanafi school approached the fetwa procedures for Hanafi members in his epistle titled Şerhu Ukûdü Resmi’l Müfti. It includes the principles and essentials which are required to be taken into account by a scribe, who is not fully aware of the judicial opinion, while providing a fetwa. Upon examination of this Epistle, aside from the generally recognized and publicly agreed principles, there are approaches open to criticism, discussion, and negotiation. In this paper, it is aimed to determine the principles that must be in the fetwa procedures based on the epistle of Şerhu Ukûdü resmi’l Müfti and to criticise the approaches which are not considered to be sagacious and to base our own opinions on the fetwa procedures. Keywords: Fetwa, Fetwa Procedures, İbn Âbidîn, Mufti, Hanafi School GİRİŞ Fıkıh ilmi, geniş ictihad hürriyetinin yaşandığı hicri ilk iki asır sonrasında mezheplerin teşekkül etmesi ile yeni bir şekil kazanmış ve fıkıh mezhepleri temeline dayanan bir gelişim ve değişim süreci yaşanmıştır. Mezhep; sözlükte gidilecek yer, gidilecek yol, görüş gibi anlamlara gelmektedir. Terim olarak mezhep kavramı, bir müctehidin fıkhî bir meseledeki ictihadı anlamını taşımakla birlikte zamanla sosyal bir olgu olması ön plan çıkarak bir insan topluluğunun benimsediği, kendi içinde sistematiği ve 1 Yrd. Doç. Dr., Kastamonu Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, aozdemir@kastamonu.edu.tr