Gelişmekte olan ülkelerde romatizmal mitral stenoz (MS) sık olarak görülmektedir. Mitral stenozun en önemli komplikasyonu atriyal fibri- lasyon ve buna bağlı ortaya çıkan tromboembolik Romatizmal Mitral Stenoz’da P Dalga Dispersiyonu ve P Dalga Dispersiyonuna Etki Eden Ekokardiyografik Faktörler P WAVE DISPERSION IN RHEUMATIC MITRAL VALVE STENOSIS AND ECHOCARDIOGRAPHIC FACTORS AFFECTING ON P WAVE DISPERSION Nuri KURTOĞLU*, Bülent MUTLU*, Cem ERMEYDAN*, Muzaffer DEĞERTEKĐN*, Sinan DAĞDELEN*, Yunus EMĐROĞLU*, Đsmet DĐNDAR* *Dr., Koşuyolu Kalp Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniği, ĐSTANBUL Geliş Tarihi: 22.12.2000 Yazışma Adresi: Dr.Nuri KURTOĞLU Koşuyolu Kalp Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kardiyoloji Kliniği 81020, Koşuyolu, ĐSTANBUL Özet Bu çalışmada mitral stenoz hastalarında atriyal fibrilas- yon oluşumunun belirleyicisi olarak kullanılan P dalga dispersiyonu ve P dalga dispersiyonuna etki eden ekokardiyografik faktörler araştırıldı. Metod: Elektrokardiyografileri normal sinüs ritminde olan ve ro- matizmal mitral stenoz tanısı almış 42 hasta (36 kadın, 6 erkek; ortalama yaş 33±11 yıl) ile kontrol grubunu oluşturan 40 sağlıklı gönüllü (35 kadın, 5 erkek;ortalama yaş 36±9 yıl) çalışmaya alındı. Kontrol grubunun ve tüm hastaların transtorasik ekokardiyografik inceleme ile sol atriyum boyutları, mitral kapak alanları, mitral kapak maksimal ve ortalama gradiyentleri ve sol ventrikül sistolik fonksiyonları hesaplandı. Tüm hastaların ve kontrol grubunun eş zamanlı 12-derivasyonlu elektrokardiyogramları (EKG) çekildi. Çekilen EKG'ler dijital ortama alınarak yüksek rezolüsyon- lu monitör yardımı ile P dalga süreleri ölçüldü. Maksimum P süresinden (P maksimum), minimum P dalga süresinin (P minimum) çıkarılması ile P dalga dispersiyonu (P dispersiy- on) hesaplandı (P dispersiyon= P maksimum - P minimum). Bulgular: Mitral darlığı olan hastaların P maksimum ve P dis- persiyon değerleri normallerden anlamlı olarak yüksek bulundu (126±15 msn vs 99±5 msn, p<0.001; 29±13 msn vs. 10±4 msn, p<0.001). P minimum değeri ise mitral dar- lığı olan hastalarda ve normallerde benzerdi (97±15 msn vs 89±6 msn, p>0.05). Lineer regresyon analizinde artmış P dispersiyonuna etki eden faktörler olarak sol atriyum çapı (p<0.05), mitral kapağa ait maksimal gradiyent (p<0.01) ve ortalama gradiyent (p<0.05) bulundu. Sonuç: Sonuç olarak, mitral darlığında artmış sempatik ak- tivitenin bir göstergesi olan P dalga dispersiyonu yüksek değerlerde bulunmaktadır. Hesaplanması son derece ko- lay ve ucuz olan P dalga dispersiyonu sempatik aktivite artışı ile ortaya çıkabilecek atriyal fibrilasyon riskinin be- lirlenmesinde kullanılabilir. Anahtar Kelimeler: Mitral darlığı, P dalga dispersiyonu T Klin Kardiyoloji 2001, 14:155-159 Summary In this study P wave dispersion that reveals significant clues about atrial fibrillation risk was investigated in mi- tral stenosis patients. We also evaluated the effect of sev- eral echocardiographic parameters on P wave dispersion. Method: Fourty-two mitral stenosis patients (36 female, 6 male; mean age 33±11 years) and 40 healthy subjects (35 female, 5 male; mean age 36±9 years) were included the study. Echocardiographic study was performed in all pa- tients and control subjects. Left atrium dimension, mitral valve area, maximal and mean gradients of mitral valve and left ventricular ejection fraction were determined. The simultaneous 12-lead electrocardiograms were recorded. All measurements were done by high-resolu- tion monitor and P maximum, P minimum and P disper- sion were estimated. P dispersion was calculated by sub- straction of P minimum from P maximum (P dispersion= P maximum- P minimum). Results: P maximum and P dispersion values were significant- ly higher in mitral stenosis patients than the normal group (126±15 msec vs 99±5 msec, p<0.001; 29±13 msec vs. 10±4 msec, p<0.001, respectively). There was no differ- ence between P minimum value of mitral stenosis pa- tients and normal group (97±15 msn vs 89±6 msn, p>0.05). Linear regression analysis revealed that left atri- um diameter (p<0.05), maximal mitral gradient (p<0.01) and minimal mitral gradient (p<0.05) were significant factors for high P dispersion values in mitral stenosis pa- tients. Conclusion: P wave dispersion, as a marker of increased sym- pathetic tone was found increased. It could be used easi- ly at 12-lead electrocardiography for the determination of atrial fibrillation risk in mitral stenosis. Key Words: Mitral stenosis, P wave dispersion T Klin J Cardiol 2001, 14:155-159 T Klin J Cardiol 2001, 14 155