1 ISSN 2547-989X Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (1), 461-478 Geliş Tarihi:12.03.2023 Kabul Tarihi: 27.04.2023 Yayın: 2023 Yayın Tarihi: 31.05.2023 https://doi.org/10.30561/sinopusd.1282026 Araştırma Makalesi https://dergipark.org.tr/sinopusd MEHTERHÂNE-İ HÜMÂYUN’DAN MÛZİKÂ-YI HÜMÂYUN’A OSMANLI MÜZİK KURUMLARINDA BATILILAŞMA TEMÂYÜLÜ Murat Can DİLBER * Cemal KARABAŞOĞLU * Öz Osmanlı toplumsal hayatı, II. Mahmud dönemindeki batılılaşma, yenilik hareketlerinin ya- nında, 3 Kasım 1839’da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile birlikte kapsamlı bir değişim süre- cine girmiştir. Bu değişim neticesinde sanat dallarında çeşitli reformlar ortaya çıkmıştır. Ge- leneksel yaklaşımların yanında Batı ekolleri de yavaş yavaş etkisini göstermeye başlamıştır. Resimden heykele, edebiyattan müziğe sanatın hemen her alanında yeni yönelimler ortaya çıkmaya başlamıştır. Türk müziği icrâcılığı ve besteciliği alanında da bu yönelim ile birlikte, gelenekselden uzaklaşma ve batı formlarına doğru değişim ve dönüşümler görülmüştür. Osmanlı Devleti’nin kuruluşundan bu yana askerî müziğin resmî temsilcisi olan Mehterhâne- i Hümâyun, II. Mahmud döneminde 1826 yılında görev kapsamı daraltılarak yerine, Batı müziği icrasını esas alan Mûzikâ-yı Hümâyun kurulmuştur. Bu değişim, Batılılaşma hareke- tinin müzik alanında da görülmeye başlandığını ifade etmektedir. Batı standartlarında bir bando kurma düşüncesi ile İstanbul’da bulunan Fransız Manguel ilk olarak Mûzikâ-yı Hümâyun’da görevlendirilmiştir. Sonrasında İtalyan ekolünde yetişen Giuseppe Donizetti ile birlikte kurum istenilen seviyeye ulaşmaya başlamıştır. Donizetti, Mûzikâ -yı Hümâyun us- takârı unvanı ile göreve getirildiği gün itibari ile Batı müziği eğitimine başlayarak, kısa süre içerisinde saraya bağlı ilk Batı repertuvarı icra eden bando takımını kurmuştur. II. Mahmud döneminden itibaren Cumhuriyetin kurulduğu döneme kadar Mûzikâ -yı Hümâyun faaliyet- lerine devam etmiştir. Cumhuriyet’in ilanı ile birlikte Riyaset-i Cumhur Orkestrası adını alan Mûzikâ-yı Hümâyun, günümüzde Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Bu çalışmada 19. Yüzyıl’da faaliyet gösteren Mûzikâ-yı Hümâyun ile baş- layan müzik reformları ve aynı yüzyılda Osmanlı Devleti’ndeki Batılılaşma temâyülü ince- lenecektir. Anahtar Kelimeler: Tanzimat, Batılılaşma, Müzik Kurumları, Mehterhâne-i Hümâyun, Mûzikâ-yı Hümâyun * Dr., Sakarya Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü, muratdilber@sa- karya.edu.tr, https://orcid.org/ 0000-0002-4824-0287 * Doç. Dr., Sakarya Üniversitesi, Devlet Konservatuvarı Müzikoloji Bölümü, cemalk@sa- karya.edu.tr, https://orcid.org/ 0000-0001-6182-3578