TẠP CHÍ SINH HỌC 2013, 35(3se): 136-144 136 ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ ACID AMINE VÀ SPEMINDIN LÊN SỰ HÌNH THÀNH PHÔI VÔ TÍNH CÂY CỌC RÀO (JATROPHA CURCAS L.) Đỗ Đăng Giáp *1 , Nguyễn Thị Kim Loan 1 , Trần Trọng Tuấn 1 , Lê Thanh Tuấn 1 , Huỳnh Lê Thiên Tứ 1 , Thái Xuân Du 1 , Nguyễn Đình Lâm 2 , Dương Tấn Nhựt 3 1 Viện Sinh học nhiệt đới, Viện Hàn Lâm KH & CN Việt Nam, *dodanggiap@gmail.com 2 Viện Khoa học Kỹ thuật nông nghiệp miền Nam 3 Viện Nghiên cứu Khoa học Tây Nguyên, Viện Hàn Lâm KH & CN Việt Nam TÓM TẮT: Ở Việt Nam, phương pháp phát sinh phôi soma đã được áp dụng thành công trên cây Cọc rào. Nghiên cứu này trình bày kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của một số acid amin và spermidin trong việc gia tng tần suất phát sinh phôi từ mô sẹo của cây Cọc rào. Một số acid amin và spermidin ở các nồng độ khác nhau [prolin (0; 250; 500; 750; 1000 mg.l -1 ); glutamin (0; 50; 100; 150; 200 mg.l -1 ); adenin sulphate (0; 50; 100; 150; 200 mg.l -1 ); spermidin (0; 0,01; 0,03; 0,05; 0,08 mg.l -1 )] được bổ sung riêng rẽ vào môi trường nuôi cấy để khảo sát sự hình thành phôi soma. Kết quả cho thấy, các acid amin [prolin (750 mg.l -1 ); glutamin (150 mg.l -1 ); adenin sulphate (150 mg.l -1 )] và spermidin (0,03 mg.l -1 ) giúp gia tng sự hình thành phôi soma từ mô sẹo của cây Cọc rào. Từ khóa: adenin sulphate, cây cọc rào, glutamin, prolin, spermidin, phát sinh phôi soma. MỞ ĐẦU Cây cọc rào (Jatropha curcas L.) thuộc họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) hay còn gọi là cây dầu mè, có nguồn gốc từ Mê-xi-cô, Trung Mỹ, sau đó được lan truyền sang châu Phi, châu Á. Cây cọc rào có tên trong từ điển những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam [7]. Cây có thể sinh trưởng ở những vùng đất cát khô hạn. Hạt cây cọc rào có hàm lượng dầu khoảng 30-40%, dầu thô từ hạt được chế biến thành dầu diesel sinh học (biodiesel) và nhiều sản phẩm giá trị khác như phân hữu cơ, thuốc trừ sâu sinh học, dược liệu. Hiện nay, nhiều nước tr ên thế giới đang chạy đua phát triển cây này, nhất là các nước Ấn ộ, Trung Quốc, Thái Lan, Malaixia, Inđônêxia, Philíppin, Mianma và nhiều nước châu Phi nhằm phục vụ nhu cầu nng lượng tại chỗ và xuất khẩu. Vi nhân giống cây cọc rào đã được nghiên cứu nhiều trên thế giớí, cây con được tái sinh từ nuôi cấy các bộ phận khác nhau như: chồi nách, chồi đỉnh, đốt thân, trụ dưới lá mầm, cuống lá, lá [4, 15, 25, 31, 32, 33]. Vi nhân giống thông qua con đường nuôi cấy phôi vô tính được thực hiện thành công trên cây cọc rào. Jha et al. (2007) [14] đã nuôi cây thành công mô sẹo có khả nng phát sinh phôi được thu nhận bằng cách nuôi cấy mẫu lá. ỗ ng Giáp và nnk. (2012) [6] cng đã nuôi cấy thành công phôi vô tính cây cọc rào thông qua mô sẹo. Trong nuôi cấy mô tế bào thực vật, sự hình thành phôi vô tính chịu ảnh hưỏng của một số yếu tố trong môi trường nuôi cấy như chất điều hòa sinh trưởng thực vật; các acid amin (prolin, serin, threonin); polyamin (spermidin, spermin), nguồn carbohydrate. Acid amin là một nguồn nitơ hữu cơ (dạng khử) được chuyển hóa rất nhanh trong tế bào thực vật, kích thích tế bào sinh trưởng và phát triển nhanh hơn [12]. Vì vậy, việc bổ sung acid amin vào môi trường nuôi cấy cung cấp cho tế bào và mô một nguồn nitơ hữu cơ phù hợp ở một mức độ nhất định. Acid amin đóng một vai trò quan trọng trong việc kích thích phát sinh phôi vô tính ở một số loài thực vật [11]. Polyamin trong môi trường dinh dưỡng có hiệu quả kích thích sự hình thành phôi vô tính. Có một số bằng chứng cho thấy rằng polyamin cần thiết cho sự phát triển của phôi in vitro [19]. Spermidin là polyamin mang tính đặc hiệu hơn được dùng cho sự phát sinh phôi vô tính từ mô tế bào cà rốt [10], Hevea [13], cỏ đinh lng [3]. Trong nghiên cứu này, chúng tôi muốn tng cường khả nng sinh phôi vô tính và cải tiến khả nng phát triển phôi vô tính từ mô sẹo trên cây cọc rào bằng những ảnh hưởng của một số