Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Derg. 34 (1) 77-83, 2003 Sulama Projelerinin İzleme ve Değerlendirilmesinde Amaca Yönelik Proje Planlama (Aypp) Yaklaşımı Hasan DEĞİRMENCİ Hakan BÜYÜKCANGAZ Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü, Görükle/BURSA Geliş Tarihi : 23.03.2002 ÖZET: Sulama projelerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi, üzerinde önemle durulan konulardan birisidir. Uluslararası kuruluşlar proje yönetimi içerisinde etkin bir planlama, izleme, kontrol, değerlendirme ve geriye bilgi akışı sağlayan çalışmalara önem vermektedirler. Bu çalışmada; önce ABD Uluslararası Kalkınma Örgütü (USAID), daha sonra Alman Teknik İşbirliği Örgütü (GTZ) tarafından geliştirilen ve kırsal kalkınma projelerine uygulanan “Amaca Yönelik Proje Planlama Yaklaşımı (AYPP)” nın uygulama aşamaları, sulama projelerini izleme ve değerlendirme sistemi içerisinde değerlendirilmiş ve önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Sulama Projesi, İzleme ve Değerlendirme, Amaca Yönelik Proje Planlama, Diagnostik Analiz, Problem Analizi Objectives Oriented Project Planning Approach For Monitoring And Evaluation Of Irrigation Projects SUMMARY: Monitoring and evaluation of irrigation projects is one of the most important issues in irrigation management. International agents take into consideration the studies in which efficient planning, control, monitoring and evaluation, and feedback are crucial components of project management. In this study, application phases of “Objectives Oriented Project Planning (OOPP)” approach developed by USA International Development Organization (USAID) first and then improved by German Technical Cooperation Organization (GTZ) and being applied to the rural development projects has been evaluated in the context of monitoring and evaluation system of irrigation projects and some recommendations have been done. Keywords: Irrigation Project, Monitoring and Evaluation, Objectives Oriented Project Planning, Diagnostic Analysis, Problem Analysis, GİRİŞ Artan gıda gereksinimini karşılamada sulama en önemli yatırımlardan birisidir. Sulama, dünya su kullanımının yaklaşık 2/3’ünü oluşturmaktadır. İnsanlığın artan su gereksinimini karşılama sürecinde ilk adım, sulamanın etkinliğini artırmaktır. Bu nedenle tarımsal su gereksinimin azaltılmasına yönelik olarak istenilen zaman ve miktarda suyun bitki kök bölgesine verileceği uygun sulama yöntemlerinin kullanılması ve geliştirilmesinin yaygınlaştırılması gerekmektedir (Postel, 2001). Dünyada bugüne kadar yapılan tüm sulama yatırımlarına karşılık, sulama projelerinden beklenen yarar, projenin inşasından uzun bir zaman geçmesine karşın sağlanamamıştır. Bunun nedenleri, beklenenden daha fazla maliyet, kötü yönetim, planlanan hedeflere ulaşılamaması, çevreye ve insan sağlığına olumsuz etkilerdir. Sulama projelerinden beklenen yararın sağlanamaması, planlama, projeleme ve inşaat aşamasındaki olumsuzluklardan çok proje yönetimi içerisinde, etkin bir izleme ve değerlendirme sisteminin oluşturulmamasından kaynaklanmaktadır (Huppert, 1993). Sulama projelerinin kendisinden beklenen performans ile gösterdiği performans arasında büyük farklar bulunmaktadır. Bu nedenle son yıllarda yeni projeler geliştirmekten çok, mevcut projelerin iyileştirilmesi ve performanslarının arttırılması üzerinde daha fazla durulmaktadır. Bu iyileştirme çalışmalarının yapılmasında proje izleme ve değerlendirme istemi içerisinde, etkili çalışma koşullarının değerlendirilmesinde sulama projelerinin diagnostik analizi, etkin bir yöntem olarak kullanılmaya başlanmıştır. İzleme, proje yönetiminin bir parçası olup ana amacı, tüm düzeylerdeki proje yönetici ve işletmecilerine geriye bilgi akışı sağlayarak, etkin ve randımanlı bir proje performansını gerçekleştirmektir. Değerlendirme ise, daha çok öğrenme ve problem çözme aracıdır (Anonim, 1984). Bir sistemin ya da bir durumun teşhisi (diagnostik); problemin çözümünde, problemin neden ya da nedenlerinin tanımlanması ve bu problemin sonuçlarının nicelik ve nitelik olarak belirlenmesidir. Analiz ise, düzenleme, sunma ve bilginin kullanılmasına yönelik yöntemlerin araştırılması olarak tanımlanır. Podmore (1983); diagnostik analizi bir sulama sisteminin olumlu ve olumsuz yönlerinin belirlenmesi için düzenlenmiş bir yöntem ya da sorgulama şeklinde tanımlamaktadır. Problem çözümü ya da diagnostik analiz her ne kadar insanlık tarihi kadar eski ise de, sulu tarım alanlarında kullanıma yeni yeni girmektedir (Falciai, 1996). Diagnostik analizde “sisteme yönelik ve probleme yönelik” yaklaşımlar birbirinden ayırt edilmelidir. Sisteme yönelik yaklaşım, problem ve kısıtları belirlemek için en uygun yolun tüm sistemin analizi