Mediterranean Journal of Humanities mjh.akdeniz.edu.tr VII/2 (2017) 97-107 Türkçe Kimya Terimleri Sözlükleri Üzerine Bir Değerlendirme An Evaluation of the Chemistry Terms recorded in Turkish Dictionaries Ali CİN  Günseli TURGUT CİN ** Öz: Bilindiği üzere bir sanat, meslek ya da bilim dalıyla ilgili kavramları karşılayan kelimelere terim, ya da eskiden kullanılan biçimiyle ıstılah diyoruz. Eski dilimizde simya, modern adıyla kimya alanında her geçen gün yeni ve hızlı gelişmeler olmakta ve bunun sonucunda da tüm dünya dillerinde bu hızlı ilerleyişe uyum sağ- layabilmek için yeni kelime ve terimlere ihtiyaç duyulmaktadır. Her spesifik alanda olduğu gibi kimya biliminde de, tüm sahayı kapsayacak yeterli terimleri içeren sözlükler, yeni yeni bilimsel çalışmalara cevap vermeye başlamıştır. Türk bilim hayatı, yaklaşık yüz elli yıldan bu yana terim konusuyla ciddi biçimde ilgilenmiş ve bu alanda özellikle Cumhuriyetten sonra 1930 yıllarda Türkçe kimya terminolojisi konusunda çalışmalar yapılıp, komisyonlar kurulup kurumsal ve kişisel anlamda terim sözlükleri yayımlamıştır. Yayımlanan sözlükler, mukayese edildiğinde önemli eksiklikler göze çarpmaktadır. Örneğin, zaman olarak daha sonra yayımlanan sözlükler, bir öncekinin söz varlığını yeterince değerlendirmemektedir. Aynı kavramlar için sözlüklerde farklı terimler verilmektedir. Bu da Türkçede standart bir kimya terminolojisinin oluşmasını engellemektedir. Bu ve buna benzer meseleler çalışmamızda örneklerle ele alınırken bugüne değin Türkiye'de neşredilen bazı kimya terimleri sözlükleri ile son olarak Türk Dil Kurumu tarafından 2009 yılında yayımlanan Kimya Terimleri Sözlüğü mukayese edilerek üzerinde bilimsel değerlendirmeler yapılacaktır. Anahtar sözcükler: Terim, Kimya, Sözlük, Kimya Terimleri Abstract: The words used to define certain concepts relating to a specific art, occupation, or science are called “technical terms”. The field of chemistry, formerly called alchemy, has seen very rapid developments, and consequently new words and terms are coined in all languages to reflect in words this rapid progress. As in every specific field, dictionaries and glossaries containing terms that cover the entire field of chemistry have begun to provide guidance for new scientific studies. The Turkish scientific community has meticulously addressed the matter of technical terms for about 150 years, working on the Turkish terms for chemistry, especially after the establishment of the new republic in the 1930’s through special commissions and publishing glossaries prepared through institutional and personal effort. However, an analysis of these dictionaries show they contain significant deficiencies. For instance, dictionaries published at a later date fail to adequately cover the lexical items contained in the previous ones, or quite different terms are provided for the same concept, which hinders the formation of a standard chemistry terminology in Turkish. Our study addresses these issues through the use of specific examples, comparing certain dictionaries of chemistry terms published in Turkey with the most recent example, Ferhenga Termen Kimyewi, Kimyasal Terimler Sözlüğü, Dictionary of Chemistry Terms, published by the Turkish Language Association in 2009, together with some scientific evaluations. Keywords: Term, Chemistry, Dictionary, Chemistry Terms  Doç. Dr., Akdeniz Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Antalya. alicin@akdeniz.edu.tr ** Doç. Dr., Akdeniz Üniversitesi, Fen Fakültesi, Kimya Bölümü, Antalya. gturgut@akdeniz.edu.tr DOI: 10.13114/MJH.2017.350 Geliş Tarihi: 16.10.2017 Kabul Tarihi: 21.12.2017