115 / Экономика: стратегия и практика, № 2 (15), 2020 г. Print ISSN 1997-9967 /online ISSN 2663-550X МРНТИ: 06.54.31; 06.52.17 JEL: O15; O31; O47 Перетоки знаний и диффузия инноваций как движущая сила экономического развития на примере трудовой миграции научных работников Л.С. Спанкулова 1 , А.Р. Керимбаев 2 , Е. Нурулы 3 , Д.Р. Коргасбеков 4 , Ж.А. Лахбаева 5 Получена: 15 апреля, 2020 Обновлена: 25 апреля, 2020 Принята: 5 мая, 2020 Түйін Ғылыми қызметкерлердің еңбек көші-қоны мысалында инновациялар таралуының диффузиялық сипатын, өңірлер арасындағы білім ағындарын түсіндірудің микро-, макроаспектілері қарастырылды. Зерттеу мәселелері бойынша әдебиетке шолу келтірілген, онда белгілі фактілерге негізделген ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі идеялары мен нәтижелері баяндалған. Білім ағындарын зерттеуге үш зерттеу тәсілі бөлінген: еларалық сауда ағындарын зерттеу, патенттік деректерді көп өлшемді талдау, инновациялық компаниялардың жоғары білікті мамандардың жұмыс орындарына жақын орналасуын зерттеу. Инновацияны алу арқылы өңірлердің бәсекеге қабілеттілігін күшейтудің ықтимал жолдары талданды. Мақалада «инновациялардың диффузиясы», «білім ағыны» ұғымдарының тұжырымдары, сондай-ақ анықталған теориялық ережелер мен олардың практикалық көріністерінің мысалдары келтіріледі. Сонымен қатар, жұмыста ғалымдар мен жоғары білікті мамандардың кәсіби ұтқырлығы білім ағыны мен инновациялар диффузиясына ықпал ететін саясаттың аса айқын бағыттары болып табылатыны атап өтіледі. Себебі ғалымдар ұтқырлығының жоғары деңгейі зерттеу нәтижелерінің тез таралуына ықпал етеді. Сонымен қатар, зерттеушілердің көші-қон процесі жаңа технологиялар трансфертімен байланысты, өйткені жаңа білім беру бір реттік оқиға болып табылмайды және жалғыз іске асырылмайды. Зерттеушілердің ұтқырлығы жаһандық құбылыс ретінде танылды және негізінен экономикалық факторлармен түсіндіріледі. Түйін сөздер: инновациялардың диффузиясы, білім ағыны, экономикалық өсу, инновациялардың диффузия механизмдері, зиялылардың жылыстауы, жоғары білікті қызметкерлердің көші-қоны. Аннотация Рассмотрены микро-, макроаспекты трактовки диффузионного характера распространения инноваций, перетоков знаний между регионами на примере трудовой миграции научных работников. Приведен обзор существующей литературы по проблематике исследования, в которой изложены основные идеи и результаты научно-исследовательских работ, преломленные в известные факты. Выделены три исследовательских подхода к изучению перетоков знания: изучение межстрановых торговых потоков, многомерный анализ патентных данных, исследование размещения инновационных компаний по их близости к местам работы высококвалифицированных специалистов. Проанализированы возможные пути усиления конкурентоспособности регионов путем заимствования инноваций. В статье приведены формулировки понятий «диффузия инноваций», «переток знаний», а также иллюстрации выявленных теоретических положений и примеры их практических проявлений. Кроме того, в работе отмечено, что профессиональная мобильность ученых и высококвалифицированных специалистов является наиболее очевидным направлением политики, способствующим перетоку знаний и диффузий инноваций, так как высокий уровень мобильности ученых способствует быстрому распространению результатов исследований. Более того, процесс миграции исследователей связан с трансфером новых технологий, ведь создание новых знаний не является одноразовым событием и не реализовывается в одиночку. Мобильность исследователей стала глобаль- ным явлением и объясняется в основном экономическими факторами. Ключевые слова: диффузия инноваций, перетоки знаний, экономический рост, механизмы диффузии инноваций, утечка умов, миграция высококвалифицированных работников. Abstract The micro-and macro-aspects of interpretation of the diffusion nature of innovations spread, knowledge spillovers of between regions, on the example of labor migration of researchers are considered. The review of existing literature on the research issues is given, which contains the main ideas and results of research works, refracted into known facts. Three research approaches to studying knowledge spillovers are identifed: studying cross-country trade fows, multidimensional analysis of patent data, and research of the placement of innovative companies based on their proximity to work places of highly-skilled specialists. The possible ways to strengthen competitiveness of regions by borrowing innovations are analyzed. The paper contains wording of the concept of “diffusion of innovations”, “knowledge spillovers”, as well as illustrations of the identifed theoretical positions and examples of their practical manifestations. In addition, the paper notes that the professional mobility of scientists and highly-skilled specialists are the most obvious policy directions that contribute to knowledge spillovers and diffusion of innovations, since a high level of mobility of scientists contributes to rapid dissemination of research results. Moreover, migration process of researchers is associated with the new technologies 1 Доктор экономических наук, университет «Нархоз», Алматинский технологический университет, e-mail: spankulova@mail.ru, ORCID iD: https://orcid.org/0000-0002-1865-4681 2 РhD, e-mail: azamat@kerimbayev.com, ORCID iD: https://orcid.org/0000-0001-6125-2728 3 PhD-докторант , КазНУ им. аль-Фараби, e-mail: yeldar.nuruly@kaznu.kz, ORCID iD: https://orcid.org/0000-0002-9321-2285 4 PhD, Институт экономики КН МОН РК, e-mail: dastan1205@mail.ru, ORCID iD: https://orcid.org/0000-0002-5339-9014 5 Магистрант, КазНУ им. аль-Фараби, e-mail: zhansaya.lakhbayeva@gmail.com, ORCID iD: https://orcid.org/0000-0002-1900- 6619 Л.С. Спанкулова, А.Р. Керимбаев, Е. Нурулы, Д.Р. Коргасбеков, Ж.А. Лахбаева, 115-126