Turkiye Klinikleri J Med Ethics. 2022;30(2):178-88
178
Akılla beraber etiğin bedenselleştiği ileri sürü-
lebilmektedir. Rose, geçtiğimiz yüzyılın başında bi-
reylerin kendilerini içsel psikolojik bir uzamda
yaşayan biri olarak anlamaya ve değerlendirmeye
başladıklarını belirtmektedir.
1
Bedenin sabit biyolojik
bir kategori olmaktan çıkarak, toplumsal ve tarihsel
gerçeklik olarak ele alınması da aynı döneme denk
gelmektedir.
Kadın Bedeninin Denetiminin Biyopolitika ve
Biyoetik Açıdan İncelenmesi: Geleneksel Derleme
Biopolitical and Bioethical Analysis of the Control of Female Body:
Traditional Review
Oya ÖZSAVAŞ
a
, Berna ARDA
b
a
Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Çalışmaları ABD, Ankara, Türkiye
b
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik ABD, Ankara, Türkiye
Bu çalışma, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü doktora eğitimi kapsamında, 23 Mayıs 2019 tarihinde sunulan “Kadın Bedeninin Denetiminin Biyopolitika ve
Biyoetik Açıdan İncelenmesi” başlıklı seminere dayanmaktadır.
ÖZET Bu çalışma geleneksel bir derleme olup, çalışmada; biyoetik, biyopolitika
ve biyoiktidar kavramları arasındaki ilişki ilgili literatür bilgisinden yararlanıla-
rak incelenmiş ve tartışılmıştır. Biyoetik ve biyopolitika kavramlarının kesiştiği,
uğrak olarak kadın bedeni üzerinde uygulanan politikalara değinilmeye çalışılmış,
bu politikalara değinilmeden önce biyoetik ve Foucault bağlamında biyopolitika
ile biyoiktidar kavramları açıklanmaya çalışılmıştır. Bedenin toplumsal ve tarih-
sel gerçeklik olarak salt biyolojik kategori olmaktan çıkarak ele alınmaya başlan-
ması, toplumsal kategorilerin bedeni dönüştürme imkânına da işaret etmektedir. Bu
bağlamda, bedeni etkileyen ilişkileri tarihsel açıdan ele alması nedeniyle Fouca-
ult’un beden ile ilgili çalışmaları önem taşımaktadır. Günümüzdeki bedenin tarih-
selliğini kavramak konusunda bize önerilen 2 izlek: Biyopolitika ve tıptır.
Biyopolitika, beden ve nüfusu hem dolaylı hem de doğrudan etkileyen ögelere
tesir ederek biyolojik yaşamı dönüştürmeyi ifade etmektedir. Çalışmada, tıp ise
biyopolitik bir strateji olarak ele alınmakta, bu alandaki bilgi ve pratiklerin top-
lumsal bedenin inşasındaki rolünün ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Tıp ala-
nındaki uygulamalar ve canlı organizma üzerinde yapılan çalışmalarda ortaya
çıkan değer sorunlarının konu edildiği, tartışıldığı, araştırıldığı disiplinler arası bir
alan olarak karşımıza çıkan biyoetik, incelediği konular özelinde biyopolitika ile
kesişim göstermektedir. Canlılığın düzenlenmesi ve bedenlenmiş öznenin tanımı-
nın yeniden inşasında, tıbbi bilgiler ve tıbbi uygulamalar önemli kaynaklardır.
Kadın bedeni, özellikle iktidarın denetim mekanizmalarını uyguladığı alanların
başında gelmektedir. Bu çerçevede, kadının üreme kapasitesi üzerindeki kontrol,
üreme politikaları ile yürütülmektedir. Tam da burada biyopolitika bağlamında bi-
yoiktidar kavramının işlerliği ortaya çıkmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Kadın bedeni; tıp; biyoetik; biyopolitika; biyoiktidar
ABSTRACT This study is a traditional review which analyzes and discusses the
relationship between bioethics, biopolitics, and biopower bymeans of the related
literature. It is tried to address the polices applied on the female body as the in-
tersection of the concepts of bioethics and biopolitics. Before these policies are
mentioned, the concepts of biopolitics and biopower are tried to be explained in
the context of bioethics and Foucault. Beginning to deal with the body as a social
and historical reality, not a purely biological category, points out the possibility
of social categories transforming the body. In this context, Foucault’s studies on
the body are important since he approaches relationships those affect the body
from a historical perspective. Two path suggested to us to understand the his-
toricity of the body today are: biopolitics and medicine. Biopolitics refers to trans-
forming biological life by affecting the body and population both indirectly and
directly. While medicine is considered as a biopolitical strategy, it is aimed to re-
veal the role of knowledge and practices for the social construction of the body.
Bioethics, which emerges as an interdisciplinary field in which value problems
arising in studies in the field of medicine and studies on living organisms are dis-
cussed, intersects with biopolitics in particular. Medical knowledge and medical
practices are important resources in the organization of life and the reconstruction
of the definition of the embodied subject. The female body is in the lead of the
areas where the government applies control mechanisms. In this framework, the
control over the fertility rate of women is carried out through policies those af-
fect reproductive capacity of women. It is here that the operability of the concept
of biopower emerges in the context of biopolitics.
Keywords: Female body; medicine; bioethics; biopolitics; biopower
DERLEME REVIEW
DOI: 10.5336/mdethic.2021-85691
Correspondence: Oya ÖZSAVAŞ
Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kadın Çalışmaları ABD, Ankara, Türkiye
E-mail: oyaozsavas@gmail.com
Peer review under responsibility of Turkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics, Law and History.
Received: 09 Aug 2021 Received in revised form: 07 Feb 2022 Accepted: 01 Mar 2022 Available online: 04 Mar 2022
2146-8982 / Copyright © 2022 by Türkiye Klinikleri. This is an open
access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/).
Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku-Tarihi Dergisi
Turkiye Klinikleri Journal of Medical Ethics-Law and History