J Lit Pharm Sci. 2021;10(3):372-84 372 İnsanoğlu, tarih boyunca insanlık tarihi kadar eski olan hastalıklara karşı, doğadan topladıkları bit- kileri kullanmıştır ve kullanmaya devam etmektedir. Günümüzde de hem geçmişte kullanılan tedavilerin yeniden ortaya çıkarılması hem de yeni araştırmalar neticesinde tedavi amaçlı kullanılan bitki sayısı de- vamlı bir artış göstermektedir. Kimyasal ilaç sektö- rünün gelişmesi, bitkilerin ve bitkisel ürünlerin ikinci plana atılmasına sebep olmuşsa da bitkilerin hasta- lıkların tedavisindeki rolü yadsınamayacak bir ger- çektir. Zira son zamanlarda bitkilerle yapılan birçok çalışma bunu destekler niteliktedir. Bu bitkilerden biri Prangos ferulacea (L.) Lindl. Bitkisinin Botanik Özellikleri, Geleneksel Kullanımı ve Biyolojik Aktivitesinin İncelenmesi: Sistematik Derleme Investigation of Botanic Properties, Traditional Use and Biological Activity of Prangos ferulacea (L.) Lindl. Plant: Systematic Review Elif BOZKURT a , Yasin BAYIR b a Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji ABD, Erzurum, TÜRKİYE b Atatürk Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, Biyokimya ABD, Erzurum, TÜRKİYE ÖZET İnsanoğlu, var olduğu günden beri karşılaştıkları hastalıkların tedavisinde bitkileri sıklıkla kullanmış ve kullanmaya devam etmekte- dir. Günümüzde de hem geçmişte kullanılan tedavilerin yeniden ortaya çıkarılması hem de yeni araştırmalar neticesinde tedavi amaçlı kullanı- lan bitki sayısı devamlı bir artış göstermektedir. Kimyasal ilaç sektö- rünün gelişmesi bitkilerin ve bitkisel ürünlerin ikinci plana atılmasına sebep olmuşsa da bitkilerin hastalıkların tedavisindeki rolü yadsına- mayacak bir gerçektir. Çaşır bitkisi (Prangos ferulacea (L.) Umbelli- ferae familyasına ait bir bitki olup, tıbbi ve besin olarak kullanımı çok eskilere dayanır. Besin olarak özellikle gövdesi kullanılır. Dünyanın pek çok ülkesinde halk hekimliğinde kullanılan çaşırın meyve ve kök- lerinden elde edilen ekstrelerinin sindirim bozukluğu, yara iyileşmesi, antispazmodik, iltihap önleyici, karminatif, antihelmintik, emoliyan ve kanamayı durdurma gibi birçok kullanıma sahip olduğu belirtilmiştir. Ayrıca besin değerinin yüksek olması, insan sağlığı bakımından önemli olması, fitoterapide çok yönlü kullanım alanına ve toksik olmayan geri bildirimlere sahip olması nedeniyle de bitki dikkat çekmektedir. Bu der- lemede de literatür taraması ile çaşır bitkisinin insan sağlığı açısından içerdiği yararlı kimyasal bileşenler başta olmak üzere bitkinin botanik özellikleri, geleneksel kullanımı ve biyolojik aktivitesinin incelenmesi amaçlanmıştır. Ülkemizde çaşır bitkisi geniş bir yayılım göstermesine rağmen bitkiyle ilgili bilgiler ve araştırmalar üzücü derecede çok azdır. Hatta bu konuda yabancı kaynaklar daha fazladır. Bu yüzden özellikle bu bitkinin daha çok araştırılması ve bitkinin çeşitli organlarındaki eks- trelerinin etki mekanizmalarını tam olarak ortaya koyabilmek için yeni araştırmaların planlanarak yapılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Çaşır; Prangos; Prangos ferulacea; Umbelliferae ABSTRACT Human beings have frequently using plants in the treat- ment of diseases since its existence. Today, the number of plants used for therapeutic purposes has been increasing continuously both as a re- sult of the re-emergence of past treatments and as a result of new re- searches. Although the development of the chemical pharmaceutical sector has caused plants and herbal products to be put to a secondary level, the role of plants in the treatment of diseases is an undeniable fact. Çaşır (Prangos ferulacea (L.) ) which is a plant belonging to the family Umbelliferae, has been used for medical and nutritional pur- poses since very old. In particular, the stem of the plant is used as food. It has been stated that extracts obtained from the fruits and roots of çaşır which are used in folk medicine in many countries of the World has many uses such as dyspepsia, wound healing, antispazmodic, antiin- flammatory, carminative, antihelminthic, emollient and haemostasia. In addition, the plant attracts attention due to its high nutritional value, importance for human health, versatile use in phytotherapy and non- toxic feedbacks. In this review, it was aimed to examine the botani- cal properties, traditional use and biological activity of the plant, especially the beneficial chemical components of çaşır plant in terms of human health. Unfortunately, the information and research about çaşır is too limited althouh it has a wide spreading area in Turkey. Even foreign literatures is more than Turkish ones on this topic. So we suggest that the researches on this plant should be planned to fully de- termine the effects mechanisms of the extracts from different parts of the plant. Keywords: Çaşır; Prangos; Prangos ferulacea; Umbelliferae DERLEME REVIEW DOI: 10.5336/pharmsci.2020-73472 Correspondence: Elif BOZKURT Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji ABD, Erzurum, TÜRKİYE/TURKEY E-mail: ebozkurtt25@gmail.com Peer review under responsibility of Journal of Literature Pharmacy Sciences. Received: 15 Oct 2020 Received in revised form: 15 Jul 2021 Accepted: 02 Aug 2021 Available online: 18 Aug 2021 2630-5569 / Copyright © 2021 by Türkiye Klinikleri. This is an open access article under the CC BY-NC-ND license (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/). Literatür Eczacılık Bilimleri Dergisi Journal of Literature Pharmacy Sciences