136 huisarts nu #3 mei - juni 2017 Tekenbeten en de ziekte van Lyme Aanpak volgens de BAPCOC-richtlijnen Auteurs ❯ BAPCOC-Werkgroep: Leïla Belkhir, Bénédicte Delaere, Geert De Loof, Paul De Munter, Frédéric Frippiat, Frédérique Jacobs, Benoît Kabamba Mukadi, Patrick Lacor, Tinne Lernout, Koen Magerman, Sophie Quoilin, Hector Rodriguez-Villalobos, Camelia Rossi, Veroniek Saegeman, Steven Van Den Broucke, Dimitri Van der Linden, Yves Van Laethem, Dirk Vogelaers. Inleiding Borreliabacteriën zijn verantwoordelijk voor de ziekte van Lyme of Lyme-borreliose. De mens wordt besmet via een beet van een geïnfecteerde teek. De meeste besmettingen komen voort na beten van nymfen (<2 mm groot) en deze blijven vaak onopgemerkt. Hoe groot het risico op besmetting is na een beet van een geïnfecteerde teek, hangt af van de duur van de maaltijd van de teek en het aantal teken op de huid. Als de teek binnen de 24 uur verwijderd wordt, is de kans op besmetting klein. Momenteel is de houding in België dat men geen anti- bioticaprofylaxe geeft na een (gedocumenteerde) teken- beet. Een Amerikaanse studie toonde aan dat de eenmalige toediening van 200 mg doxycycline het risico op klinische aantasting verlaagt (van 3,2% naar 0,4%), maar dit voor- deel is er enkel indien de graad van besmetting door teken met Borrelia spp. hoger is dan 20%, indien de teek pas na 36 uur verwijderd werd, indien de teek zich in het nymfale stadium bevindt en indien het antibioticum binnen de 72 uur na de beet werd toegediend (bij een volwassene). 1 In België is de besmettingsgraad bij teken algemeen lager dan 20%, met belangrijke regionale verschillen. Een meta-analyse van vier Amerikaanse studies heeft aan- getoond dat men vijftig personen preventief moet behan- delen om één geval van erythema migrans te voorkomen. 2 In de meeste gevallen ontwikkelt een erythema migrans zich binnen 30 dagen na de beet. Het is daarom aangewe- zen om bij een gedocumenteerde of vermoedelijke teken- beet, de opvolging van de symptomen rond de tekenbeet te verzekeren. Een serologische opvolging is zinloos indien er geen symptomen zijn na een tekenbeet. De Belgische Commissie voor de Coördinatie van het Anti- bioticabeleid (BAPCOC) publiceert jaarlijks een update van de richtlijnen voor de diagnose en behandeling van Lyme-borreliose. In ‘De ziekte van Lyme: wanneer zijn antibiotica nodig?’ van Geert De Loof (Huisarts Nu 2015;4:138-43) werden deze BAPCOC-richtlijnen voor de huisartsenpraktijk reeds samengevat. 3 In dit artikel brengt de BAPCOC-werkgroep een nieuwe update, onder redactie van Dirk Avonts, hoofdredacteur Huisarts Nu. Eerste huidreacties De kliniek van de Europese vorm van Lyme-borreliose kan verschillen van die van de Amerikaanse vorm. In Europa wordt de ziekte voornamelijk veroorzaakt door Borrelia afzelii en Borrelia garinii, terwijl in de Verenigde Staten voornamelijk Borrelia burgdorferi sensu stricto verant- woordelijk is voor de ziekte. De verzamelnaam voor deze pathogene species is Borrelia burgdorferi sensu lato. Een aanzienlijk deel van de personen die blootgesteld wor- den aan Borrelia, zal nooit klinische symptomen ontwikke- len. 7 Specifeke antistoffen zullen wel gevormd worden, wat het grote aantal asymptomatische seropositieve per- sonen verklaart. In Centraal-Europa is erythema migrans de frequentste klinische verschijningsvorm (77-85% van de klinische presentaties) omdat het meest voorkomende species in deze regio, Borrelia afzelii, een tropisme heeft voor de huid. Ontwikkeling Na een beet van een teek kan er een onmiddellijke (binnen de twee dagen) huidreactie optreden. Het gaat om een erytheemplek, kleiner dan 5 cm, slecht afgelijnd en jeu- kend. Dit is geen manifestatie van borreliose, maar een infammatoire reactie of overgevoeligheid aan de teken- beet. Dit letsel verdwijnt spontaan binnen drie dagen. Een vergroting van het letsel na vier of vijf dagen is ver- dacht voor borreliose. Erythema migrans verschijnt meestal binnen de drie tot dertig dagen na de tekenbeet. Langere incubatietijden tot 3,5 maanden zijn beschreven. 8 Dit erythemateuze huid- letsel breidt zich progressief uit en meet doorgaans meer dan 5 cm in diameter. Het midden van het letsel kan opkla- ren maar dit is niet altijd het geval. De letsels zijn vaak asymptomatisch, maar kunnen soms gepaard gaan met lokale pijn, een branderig gevoel of matige jeuk. In 10 tot 30% van de gevallen zijn er ook algemene symptomen (spierpijn, gewrichtspijn, milde koorts, vermoeidheid, gezwollen lymfeklieren).