Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 13, Sayı: 26, Temmuz 2023, ss. 27-62. Trakya University Journal of Faculty of Letters, Volume: 13, Issue: 26, July 2023, pp. 27-62. Araştırma Makalesi / Research Article DOI: 10.33207/trkede.1205379 Geliş Tarihi / Received: 15.11.2022 Kabul Tarihi / Accepted: 02.01.2023 Yayın Tarihi / Published: 20.07.2023 ŞAİRİN MEŞREBİ: FEHÎM-İ KADÎM, ESRÂR DEDE VE LESKOFÇALI GÂLİB BEY’İN “MEŞREB” REDİFLİ GAZELLERİ Poet’s Disposition: Ghazels of Fehîm-i Kadîm, Esrâr Dede and Gâlib Bey (from Leskofça) with “Meşreb” Redif Fahri KAPLAN * ÖZ: Bir kişinin mizacını, karakterini, tabiatını ifade eden “meşreb” kavramı, şairler söz konusu olduğunda şiirlerinin üslup ve içeriğine de etki eden önemli bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu noktada, Fehîm-i Kadîm’in kaleme aldığı “meşreb” redifli gazel, “meşreb” kavramı etrafında bir şairin kendi meşrebine hayal ve imaj yüklü bir anlatım içinde getirdiği yorumlar açısından dikkate değer bir şiirdir. 17. yüzyılda yaşayan Fehîm-i Kadîm’in “meşreb” gazeline 18. yüzyılda Esrâr Dede, 19. yüzyılda ise Leskofçalı Gâlib Bey nazire söylemişlerdir. Fehîm-i Kadîm’in şiirinde hâkim olan meşrep, aşkla dolu çılgın bir âşığın kendinden geçmesi, pervane (gece kelebeği) gibi yanması ve aşkın ikliminde çılgın bir coşku ile aşk şarabını yudumlayıp mest (sarhoş) olması şeklinde özetlenebilir. Fehîm’in şiirine hâkim olan bu meşrebin Esrâr Dede ve Leskofçalı Gâlib’i de etkilediği ve söz konusu şiirlerin içerik ve üslubunu ana hatlarıyla belirlediği söylenebilir. Bununla birlikte Esrâr Dede ve Gâlib Bey, şiirlerinde kendilerine has duyuş ve tarzı da yansıtarak sözlerine kendi meşreplerinin damgasını vurmuşlardır. Esrâr Dede’nin şiirinde tasavvuf ve özellikle Mevleviliğe dair imajlar, bazı zıt unsurların uyum içinde şaşırtıcı kullanımı söze ayrı bir derinlik katmıştır. Gâlib Bey ise sade gibi görünen anlatımının arkasına derin bir aşk ve varlık anlayışı sığdırmıştır. Her üç şairin meşreplerinde aşk ve aşka bağlı divanelik, kendinden geçiş, yanış gibi coşkulu hâller öne çıkar. Anahtar Kelimeler: gazel, meşrep, şair, nazire ABSTRACT: The concept of “meşreb” (disposition), which expresses the temperament, character and nature of a person, is an important issue that influences the style and content of their poetry when it comes to poets. At this point, the ghazel with “meşreb” redif (repeated voice after the rhyme) written by Fehîm-i Kadîm is a remarkable poem in terms of the comments that a poet brings to his disposition in a narration of imagination, around the concept of “meşreb” (disposition). In the 18 th century Esrâr Dede and in the 19 th century Gâlib Bey from Leskofça wrote nazire (parallel poetry with the same rhythm and rhyme) to the ghazel with “meşreb” redif of Fehîm-i Kadîm who lived in the 17 th century. The disposition * Dr., Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, Muğla, kaplanfahri@gmail.com, ORCID: 0000-0002-6462-6104