Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2014, Cilt: XVIII, Sayı: 2 C.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi 2014, Cilt: XVIII, Sayı: 2 Sayfa: 137-154 HATTAT İSMAİL ZÜHDÜ EFENDİ Talip Mert * Özet Osmanlı devrinde hat sanatının, daha geniş ifadesiyle Osmanlı medeniyeti- nin teşekkülüne altın kalemi ile katkıda bulunmuş hattatlarımızdan birisi İsmail Zühdü Efendi (?-1806)’dir. Güçlü kalemi, derin sanat kabiliyeti, gü- nümüze ulaşan fevkalade başarılı eserleri ile hat tarihinin gerçek dâhilerin- dendir. Sağlam eli, mümtaz kalemi ve bunların ittifakı ile ortaya koyduğu muhteşem yazılarının yanında onu sanat tarihinde ebedîleştiren, ölümsüz kılan bir başka yönü ise kardeşi Mustafa Râkım (1757-1826) gibi bir sanat âbidesini yetiştirmesidir. Kendi özel ve güzel meziyetlerine Rakım gibi eş- siz bir sanatkârı zam etmesi bile Zühdü Efendi için başlı başına bir şereftir. İsmail Zühdü Efendi, az çok bu sanata hizmet etmiş, bu sahada eserleri bize intikal etmiş olan dört adaşının ikincisidir. Birisi kendinden önce, ikisi ise kendinden sonradır. Şurası muhakkak ki Ünyeli Kaptan-zade İsmail Zühdü Efendi sırf bu dört kişinin en büyüğü değil, o gerek Osmanlı hat tarihinin ve gerekse dünya sanat tarihinin en mahir ellerindendir. Anahtar Kelimeler: İsmail Zühdi, Mustafa Rakım, Naif Efendi, hattat, Hatice Sultan. The Calligrapher İsmail Zühdi Abstract İsmail Zühdü Efendi (?-1806) is one of the calligraphers who contributed to calligraphy in the Ottoman period, or if considered within a wider context, can be said to have contributed to the formation of Ottoman civilisation with his gifted pen. He can be considered to be one of the true geniuses of the history of calligraphy through his calligraphic skill, artistic talent and * Öğr. Gör., MÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi (tmert@marmara.edu.tr).