Balkan 9th International Conference on Social Sciences OCTOBER 6 - 8, 2023 EDIRNE PROCEEDING BOOK Academy Global Publishing House 358 BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA MÂMURATÜL-AZİZ (ELAZİZ) VİLAYETİ Dr. Yavuz Selim ÇELOĞLU 1 1 Bingöl Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Bingöl. E-posta: ys_celoğlu@hotmail.com., ORCID: 0000-0002-7962-2982. ÖZET Birinci Dünya Savaşı’nda, savaşın ağır şartlarından doğrudan etkilenen Osmanlı vilayetlerinden biri de Mâmuratül-Aziz vilayetidir. Başlangıçta 3. Ordu’nun, daha sonra da 2. Ordu’nun iaşe ve ikmal sınırları içinde yer alan bu vilayet, harbin başında ordu harekât bölgesinin oldukça uzağında kaldığından savaşın ağır şartlarından doğrudan etkilenmedi. Ancak 1916 yılına gelindiğinde Çapakçur (Bingöl) hattının doğusunda kalan Türk topraklarının Rus işgaline uğramasıyla Elaziz vilayet toprakları, 2. Ordu harekât bölgesi ile doğrudan bağlantılı hale geldi. Böylece 2. Ordunun hemen gerisinde yer alan Elaziz vilayeti, 2. Ordunun iaşe başta olmak üzere her türlü ihtiyacının karşılandığı bir lojistik üsse dönüştü. Savaşın, vilayet sınırlarına dayanması ile Elaziz vilayeti, 2. Ordunun lojistik ihtiyaçlarının öncelikle karşılandığı bir vilayet haline gelmesiyle vilayetteki sosyo- ekonomik sorunlar çok daha ciddi bir hal aldı. Bir yandan Rus işgaline uğrayan Türk topraklarından gelen yoğun muhacir akını, bir yandan Sevk ve İskân Kanunu ile vilayetteki Ermenilerin zorunlu göçe tabi tutulması vilayetin demografik yapısını olduğu kadar sosyo- ekonomik durumunu da derinden etkiledi. Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı’nda Elaziz vilayetinin idari ve demografik yapısı ile savaş süresince vilayet halkının yaşadığı sosyo-ekonomik zorlukları konu edinmiştir. Ayrıca vilayetin Kafkas/Doğu Cephesi’ne olan katkısı, askerî lojistik açıdan önemi ve üstlendiği rol ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Birinci Dünya Savaşı, Mâmuratül-Aziz Vilayeti, Demografik Yapı, Sosyo-Ekonomik Durum, Askerî Lojistik. THE PROVINCE OF MAMURATUL-AZIZ (ELAZİZ) DURİNG WORLD WAR I Abstract One of the Ottoman provinces directly affected by the extraordinarily harsh conditions during World War I was the province of Mamuratul-Aziz. This province was not directly affected at the beginning of the war as it was initially within the supply and resupply borders of the 3rd Army and later the 2nd Army, thus far away from the army operation zone. However, in 1916, due to the Russian occupation of the Turkish lands in the east of the Çapakçur (Bingöl) province line, Elaziz province became directly connected to the 2nd Army’s zone of operations. Thus, the province of Elaziz, located just behind the 2nd Army line, turned into a logistics base where all the needs of the 2nd Army, especially food, were met. As the war reached the provincial borders of Elaziz and the province became a place