İstanbul Yerbilimleri Dergisi, C.26, S.1, SS. 1-24, Y. 2013 GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE DENİZLİ TERMAL MİNERALLİ SULARININ HİDROKİMYASAL ÖZELLİKLERİ İLE KULLANIMININ DEĞERLENDİRİLMESİ EVALUATION OF HYDROCHEMICAL CHARACTERISTICS AND USEAGE OF DENİZLİ THERMAL MINERAL WATERS FROM PAST TO PRESENT İpek F. Barut 1;* , Nergis Erdoğan 2 , Begüm Berköz Erol 2 , Fulya Demircioğlu Güneri 2 1 İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü, Müşküle Sokak No: 2, 34116 Vefa- Fatih İstanbul, e-mail: barutif@istanbul.edu.tr) 2 İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, Tıbbi Ekoloji ve Hidroklimatoloji Anabilim Dalı, Millet Cad. 126, 34093 Çapa-Fatih/ İstanbul, e-mail: nerdogan@istanbul.edu.tr * Sorumlu Yazar ÖZ Kaplıca yörelerine özgü tarihsel ve kültürel birikimi dikkate alındığında, termal mineralli sular mistik dönemlerden antik çağ uygarlıklarına ve günümüze değin tedavi amaçlı uygulamalarda önemli yer tutmaktadır. Geçmiş uygula- maların deneyimleriyle birlikte değerlendirilerek günümüzde yeni çalışmaların önünün açılması sağlanabilir. Antik dönemlerde özellikle doğal sıcak su kaynaklarına özel önem verilmiştir. Bu tür kaynaklar hem maliyetsiz ve zahmetsiz temizlik hem de bir çok hastalığın tedavisi gibi çok cazip olanaklar sunması nedeni ile gereken değeri görmüşlerdir. Kentler, bu tür kaynakların çevresine kurularak hastalıkların tedavisi amacı ile özel kaplıcalar inşa edilmiştir. Denizli-Pamukkale yöresi termal suları hem tarihi ve kültürel yanı hem de sularının benzersiz özellikleriyle en önemli kaplıca yörelerimizdendir. Büyük ölçekte horst ve graben yapıları ile temsil edilen Ege Bölgesi’nde geniş dağılımlı, aktif tektonizmanın sonucunda birçok termal kaynak meydana gelmiştir. Bu bölgede yeralan Denizli Havzası çok sayıda ve çeşitlilikte termal mineralli suların yer aldığı Türkiye’de ve Dünya’da önemli bir alandır. Denizli yöresinde Kızıldere, Tekkehamam, Kamara-Yenice, Karataş, Sarayköy, Tosunlar, Buldan, Gölemezli, Ka- rahayıt, Pamukkale ve Gözpınarı termal mineralli sulardır. Kaynakların sıcaklıkları 23.2-98ºC arasında değişmekle birlikte sondajlarda elde edilen en yüksek değer ise 242ºC ölçülmüştür. Sular genel itibari ile sülfat ve karbonatlı sular sınıfında olup radyoaktivite özelliği de bulunmaktadır. Çalışmamızda periyodik olmayan ancak eski çalışmalarda da önemli yer tutan Denizli yöresi termal mineralli su kaynaklarının günümüze değin (1907-2005) fziksel ve hidrokimyasal özellikleri çerçevesinde kaplıca tıbbı (Bal- neoloji) kullanımına değinilmiştir. Yine bu suların hidrokimyasal özelliklerine ilişkin yıllara göre değişimi üzerinde durulmuştur. Genel itibari ile zaman içinde bazı kaynaklarda TDS değerlerinde azalma bazılarında da artış belir- lenmiştir. Anyon ve katyon içeriğine bakıldığında ise katyon oranlarında değişiklik izlenmezken bazı kaynaklarda anyonların oranlarında değişim gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Pamukkale termal mineralli suları, Karahayıt termal mineralli suları, kaplıca tıbbı (balneoloji), hidrojeokimya.