TÜRK DÜNYASI İNCELEMELERİ DERGİSİ Journal of Turkish World Studies 23/1 Yaz – Summer 2023, 1-24 | Araştırma Makalesi – Research Article Geliş Tarihi – Submitted: 27.01.2023 Kabul Tarihi – Accepted: 14.04.2023 | DOI: 10.32449/egetdid.1243466 Eski Çin ve Bozkır Yazıtlarındaki Ejderha, Kaplumbağa ve Arslan Tasvirleri Üzerine On Dragon, Tortoise, and Lion Depictions in Ancient Chinese and Steppe Inscriptions Tuğba Gökçe BALCI Dr. Öğr. Üyesi, Kırklarelı Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Eskiçağ Tarihi Anabilim Dalı, gokcebalci@hotmail.com, ORCID: 0000-0002-0877-2254 Tilla Deniz BAYKUZU Prof. Dr., Trakya Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Genel Türk Tarihi Anabilim Dalı, realhuns@hotmail.com, ORCID: 0000-0002-3457-8607 Özet Türk Yazıtlarının varlığı hem Türk dili ve tarihi açısından hem de Türk sanat tarihi açısından oldukça önemlidir. Araştırmacılar yazıtlar üzerinde uzun yıllar titizlikle çalışmış ve bu konuda birçok değerli eser yazılmıştır. Ancak bu çalışmalarda genel olarak İslam Öncesi Türk Devletlerinin yakın ilişkide bulunduğu, zaman zaman üzerinde hâkimiyet kurduğu veya birçok alanda etkilediği Çin kültürüne detaylı bakılmamış olduğunu tespit ettik. Bu büyük bir eksiklik olup her iki milletin birbirlerini bilhassa kültürel alanda ne kadar etkilediğini görmezden gelmek demektir. 2022 yılı yaz aylarında İlteriş Kagan’a ait olduğu düşünülen bir mezar külliyesinin bulunması herkesi heyecanlandırdı. Henüz bitmeyen kazı çalışmalarında bulunan yazıtta geçen “Türk” kelimesi bu ifadenin bilinen en eski halidir ve yazıtın Orhun Yazıtlarından daha eski tarihli olması ihtimali Türk tarihi ve dili açısından oldukça önemlidir. Söz konusu yeni buluntu ve heykeller bize Çin kültüründe yer alan benzer motifleri hatırlattı ve devam eden çalışmalara yardımcı olabileceği düşüncesiyle konuyu araştırmaya sevk etti. Bu yüzden çalışmamızda taş stellerin, mezar kitabelerinin, mezar taşı işçiliğinin, ejderha başlı ve kaplumbağa kaideli stellerin, Çin kültür ve kanunlarındaki yerini ortaya koymaya çalışırken ejderha, arslan ve kaplumbağa gibi hayvanların Çin mitolojisindeki yerlerini arayacağız. Bunu yaparken aynı zamanda söz konusu unsurların Çin’in öteden beri kültür alışverişinde bulunduğu bozkır medeniyetindeki yerlerine de değineceğiz. Anahtar kelimeler: Stel, mezar kitabesi, ejderha, bixi, arslan heykelleri, kaplumbağa kaide Abstract Turkish inscriptions are important in terms of the Turkish language and history and art history. Researchers have studied the inscriptions meticulously for many years and many valuable works have been written on this subject. However, in these studies, we found that the Chinese culture, with which the Pre-Islamic Turkish States had close relations, which they sometimes dominated or influenced in many areas, was not examined in detail. This is a great deficiency and means ignoring how much both nations influence each other, especially in the cultural field. The discovery of a tomb complex thought to belong to Ilterish