Akaray Havzasnda (Afyon) jeotermal kkenli kirlenme: 1. Akaray Nehrinde su ve sediman kirlilii Pollution of geothermal origin in the Akaray Basin (Afyon, Turkey): 1. water and sediment pollution in the Akaray Stream Mfit . DODU, C. Serdar BAYARI Hacettepe niversitesi, Jeoloji Mhendislii Blm, 06532 Beytepe, ANKARA Z eitli elementleri yksek deriimlerde ieren jeotermal kkenli sularn doal, ya da yapay yollarla evreye saln- mas nemli evre ve salk sorunlarna neden olabilmektedir. Akaray Havzasnda (Afyon) bulunan birka jeoter- mal alandan doal, ya da yapay olarak elde edilen sular tedavi ve konut stmas amacyla kullanlmaktadr. Bu su- lar, daha sonra eitli yollarla Akaray Nehrine ulamaktadr. Nehir boyunca eitli noktalarda gerekletirilen gz- lemler, zellikle 125 l/sn debili Afjet stma sistemi dearjnn akarsuya boaltlmaya balanmas ile birlikte nemli kalite deiikliklerinin olduunu gstermitir. Doal koullarda Ca-HCO 3 tipinde olan akarsu, Afjet dearj katksn- dan sonra Na-Cl tipine dnmektedir. Akarsu yatak sedimanlar da kirletilmi su ile iyon takas dengesine erimi durumdadrlar. Anahtar kelimeler: Afyon-Akaray, jeotermal, scak su, su kalitesi, yatak sediman. ABSTRACT Geothermal waters containing high concentrations of various elements present potential threat to environment and public health, if naturally or deliberately discharged into the environment. The Akaray Basin hosts several geot- hermal fields from which Na-Cl type water has been used for threapatical and heating purposes. This water is disc- harged to the Akaray Stream in various ways. Evaluation of hydrochemical data obtained from the sites along the Akaray Stream revealed that particularly the thermal water discharge of 125 l/sec from the Afjet district heating system started to degrade the quality of the stream water. The stream water, which is of Ca-HCO3 type before the discharge, becomes Na-Cl after the discharge. The streambed sediments were found to be in ion exchange equ- ilibrium with polluted stream water. Key words: Afyon-Akaray, geothermal, hot water, water quality, streambed sediment. Yerbilimleri, 25 (2002), 21-33 Hacettepe niversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Aratrma Merkezi Blteni Bulletin of Earth Sciences Application and Research Centre of Hacettepe University GR Fosil ve nkleer yaktlara dayal enerji retim bi- imlerinin evre zerindeki olumsuz etkileri, ma- liyeti zaman zaman retilen enerji edeerini aan byklkte ve nemli zararlara neden ol- maktadrlar. Gerek enerji retim maliyetinin azaltlmas, gerekse evresel etkilerin en aza in- dirgenmesi amacyla klasik uygulamalara alter- natif oluturan enerji kaynaklarnn kullanlmas- na ynelik almalar tm dnyada olduu gibi Trkiyede de srdrlmektedir. Gne ve rz- gar enerjilerinin yan sra, jeotermal akkann ierdii s enerjisi de gnmzdeki balca al- ternatif enerji kaynaklarndan birini oluturmak- tadr. Jeotermal enerji, enerji retiminde da bamlln azaltlmas gibi avantajlar sunmas- na karn, retim sonras akkann kirletici etki- lerinin nlenmemesi durumunda, nemli evre sorunlarn da beraberinde getirebilmektedir. M. . Dodu E-mail: mufitd@hacettepe.edu.tr