30 Soil-Water Journal 2013 Cilt 2 Sayı 1 (30-45) Özet : Bir havza veya tarım alanında erozyona karşı alınacak en etkili ve ekonomik olarak uygulanabilir koruma önlemleri alternatiflerinin belirlenmesi ve bunların uygulanması gerekmektedir. Tarımsal üretimde kullanılan arazilerde su erozyonuna karşı alınacak önlemlerin saptanmasında Üniversal Toprak Kayıpları Tahmini Eşitliğinden yararlanılmaktadır. Bu eşitlik yardımıyla baraj ve göletlerde yıllık sediment depolanmasının tahmini ve bu yapıların ömürlerinin saptanması konusunda kullanılmaktadır. Eşitliğin çözümünde kullanılan parametreler arasında en önemlilerinden biri olan toprakların aşınmaya karşı duyarlığı (K) parametresinin bilinmesi gerekmektedir. Türkiye Büyük Toprak Gruplarının (BTG) tarım alanlarındaki dağılımı dikkate alınarak 3579 adet ve 0–20 cm’den alınan topraklarda yapılan fiziksel ve kimyasal analizler sonucu hesaplanan aşınabilirlik değerlerine göre toprakların 333 adeti çok kuvvetli derecede 1418 adeti kuvvetli derecede, 1298 adeti ise orta derecede aşınabilir topraklar sınıfına girmiştir. Bu dağılımı (BTG) düzeyinde incelediğimizde ilk sırayı 323 adet ile alüvyal toprağın % 50’si kuvvetli derecede aşınabilir olarak belirlenirken, bu oran kahverengi orman toprakların 433 adetinde % 31 ve kireçsiz kahverengi orman toprağında ise bu oran % 38 olarak belirlenmiştir. Sonuçta tarım topraklarının büyük çoğunluğu kuvvetli derecede ve orta derecede aşınabilir topraklar sınıfına girmektedir. Çok az ve az aşınabilir toprakların sayısı ise toplam toprak sayısına göre sadece % 14’tür. Anahtar Kelimeler: Türkiye büyük toprak grubu (BTG), erozyona duyarlılık, K faktörü, usle Türkiye Büyük Toprak Gruplarının Erozyona Duyarlılık “K” Faktörleri Hicrettin Cebel 1 , Suat Akgül 1 , Orhan Doğan 2 , Fatma Elbaşı 1 1 Toprak Gübre ve Su Kaynakları Merkez Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Ankara 2 Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi ( Emekli) Erodibility “K” Factor of Great Soil Groups in Turkey Abstract It is benefited from Universal Soil Loss Equation (USLE) to determine the measures to be taken against erosion on lands being used for agriculture. Through this equation annual sediment deposition in dams and small dams together with their economic storage life are being estimated. This requires the necessity of determining the soil erodibility factor (K), one of the most important parameter of the equation. Totally 3579 soil samples from 0–20 cm depth were taken from Turkish Great Soil Groups and have been analyzed in the laboratory. According to the erodibility values calculated by means of physical and chemical analyses, it has been found that 333 soil samples very highly, 1418 soil sample highly and 1298 were moderately erodible. When the distribution was evaluated according to the Great Soil Groups, 50 % percent of the samples (333) taken from alluvial soils, 31 % (433) of the samples taken from brown forest soils and 38 % (357) of the samples taken from noncalcerous brown forest soils were highly erodible. As a result, a great portion of the agricultural lands were found to be highly and moderately erodible. The proportion of very slightly and slightly erodible soils was only 14 % of the total number of soil samples. Key Words: Great soil group of Turkey, erodibility, k factor, usle GİRİŞ Toprakların aşınmaya karşı duyarlılıkları sahip oldukları aşınmayı etkileyen özelliklerin farklılığından ileri gelmektedir. Aşınımı etkileyen en önemli toprak özellikleri; toprağın bünyesi (kumlu topraklar büyük dağılma özelliğine sahip ve geçirgenlikleri çok fazladır. Killi topraklar ise çarpma ve dağılma etkilerine karşı dayanıklılık gösterir), toprağın strüktürü (toprağın kohezyon ve toprak yüzeyine ulaşan yağışların yüzey akış ve infiltre olmalarında önemli rol oynarlar), hidrolik geçirgenliği (özellikle alt toprakların geçirgenlikleri büyük önem kazanmaktadır), organik madde kapsamı (organik madde miktarı ve kil/silt oranı toprakların yapısal stabilitesi üzerine önemli derecede etkilidirler bu sayede toprakların su tutma kapasiteleride etkilenmektedir) olarak tanımlanmaktadır. Toprak bünyesi, toprakların aşınmasına etkili en önemli Sorumlu Yazar: Hicrettin Cebel E-posta: hicrettincebel@yahoo.com