Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / Journal of Düzce University Faculty of Theology ISSN 2619-9750| https://dergipark.org.tr/tr/pub/duifad Cilt (Vol.) 4 - Sayı (Issue) 2 - Güz (Autumn) 2020 ARAŞTIRMA MAKALESİ | RESEARCH ARTICLE (This article was checked by iThenticate.) Gönderim Tarihi: 9.12.2020|Kabul Tarihi: 22.12.2020 158 İbn Kayyim’in İ‘lâmü’l-muvakkı‘în Adlı Eserinde Nassa Ziyade Meselesi Hakkında Hanefîler’e Yönelttiği Eleştirilerin Değerlendirmesi - An Evaluation of Ibn Qayyim's Criticisms of the Hanafis about the Subject Ziyada 'ala al-Nas in His Work Titled I'laam ul muwaqqi'een – Ebru BARIŞ * Atıf/Citation: Barış, Ebru. “İbn Kayyim’in İ‘lâmü’l-muvakkı‘în Adlı Eserinde Nassa Ziyade Meselesi Hakkında Hanefîler’e Yönelttiği Eleştirilerin Değerlendirmesi [An Evaluation of Ibn Qayyim's Criticisms of the Hanafis about the Subject Ziyada ‘ala al-Nas in His Work Titled I'laam ul Muwaqqi'een]”. Düzce Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi [Journal of Düzce University Faculty of Theology] 4/2 (Güz 2020): 158-186. Öz Şer‘î delillerin ikincisi kabul edilen sünnet, dört mezhep imamı tarafından birçok fıkhî meselenin çözümünde kullanılmıştır. Sünnetin hücciyeti konusunda mezhep imamları arasında herhangi bir ihtilaf yaşanmazken hadislerin çoğunluğunu oluşturan âhâd haberlerin kabul şartlarında bazı ihtilaflar ortaya çıkmıştır. Özellikle Hanefî ulemânın haber-i vâhide yaklaşımları ve delil olarak kabulü için diğer mezheplerde olmayan birtakım şartlar öne sürmeleri Hanefîler ile diğer mezhepler arasındaki birçok fıkhî ihtilafın ana sebebini oluşturmuştur. Bu, Hanefîler’in sahih hadisleri reddettiklerine dair iddialara da yol açmış ve ağır eleştirilere mâruz kalmalarına sebep olmuştur. Hanefîler’e yönelik eleştirilerden biri de Hanbelî âlimi İbn Kayyim el-Cevziyye (ö. 751/1350) tarafından İ‘lâmü’l-muvakkı‘în ‘an rabbi’l-‘âlemîn adlı eserde yapılmaktadır. Birçok âlim tarafından bu tür eleştiriler yapılmakla birlikte İbn Kayyim’i onlardan ayıran noktalardan biri Hanefî fıkıh düşüncesinde önemli bir yere sahip “nas üzerine ziyade” konusunu örnekleriyle birlikte eserinde genişçe ele almasıdır. Bir diğeri ise Hanefîler’in adeta kendi usul prensipleriyle çelişerek bazı hadisleri nas üzerine ziyade gerekçesiyle reddederken birçok hadisi de nassa ziyade olmasına rağmen kabul etmelerine yönelik tenkitleridir. Çalışmamızda, İbn Kayyim’in Hanefîler’in hadis metoduna yönelik tenkitleri genel olarak zikredilmekle beraber özelde “nassa ziyade” konusuna dair tenkitleri değerlendirilecektir. Eleştirilerin daha net anlaşılabilmesi için meselenin teorik arka planı ile Hanefîler’in bunlar karşısında ileri sürdükleri delillere değinilecek ve usulleriyle olan tutarlılığı ya da iddia edilen tutarsızlığı tespit edilecektir. Anahtar Kelimeler: Fıkıh Usulü, Sünnet, Haber-i Vâhid, Nassa Ziyade, İbn Kayyim, İ‘lâmü’l-muvakkı‘în, Tenkit. Abstract The sunnah (hadith) which is regarded as the second proof of shari’a, has been used by imams of four schools in solving many fiqh issues. While there is no disagreement among the imams of schools regarding the hujjiyya of the sunnah, some disputes arose regarding the acceptance conditions of the al-khabar al- wahid that constitute the majority of hadiths. Especially the Hanafi scholars’ approach to the al-khabar al- wahid and their assertion of certain conditions that are not exists in other schools for acceptance as evidence constituted the main reason for many legal disputes. This had lad to allegations that Hanafis reject authentic (sahih) hadiths and have been subjected to heavy criticism. One of the criticism was made by the Hanbali scholar Ibn Qayyim al-Jawziyya (d. 751/1350) in his work titled I’laam ul Muwaqqi’een. Hanafis have been criticized by many scholars, but one of the points that distinguishes İbn Kayyim from them is that he comprehensively handles in his work the subject of “ziyada ‘ala al -nas” which has an important place in Hanafi fiqh thought, with examples. Another point that Hanefîs have been criticized is their contradiction * Arş. Gör., Düzce Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Fıkıh Anabilim Dalı [Research Assistant, Duzce University, Faculty of Theology, Department of Fiqh], ebrubaris25@gmail.com, ORCİD: 0000-0002-3810-6789.