- 1027 - Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi The Journal of International Social Research Cilt: 10 Sayı: 50 Volume: 10 Issue: 50 Haziran 2017 June 2017 www.sosyalarastirmalar.com Issn: 1307-9581 NÂYÎ OSMAN DEDE, KANTEMİROĞLU VE KEVSERÎ HARF MÜZİK YAZILARINDA DİKKAT ÇEKEN İŞARETLER SALIENT SIGNS IN LETTER MUSIC NOTATION OF NÂYÎ OSMAN DEDE, KANTEMİROĞLU AND KEVSERÎ Gökhan YALÇIN * Öz Bu çalışmada ilk olarak Nâyî Osman Dede'nin Defteri, Kantemiroğlu Edvarı ve Kevserî Mecmuası'nın müzik yazısı kullanıldığı bölümleri üzerine çalışmalar yapılmış, saz eserlerinin kaydedilmesinde kullanılan perde düzeni ve diğer işaretler incelenmiştir. İkinci olarak, Nâyî Osman Dede'nin Defteri'nde yer alan beş saz eserinden elde edilen perde düzeni ve işaretleri, Kantemiroğlu ve Kevserî'nin kullanmış olduğu harf müzik yazısı ile karşılaştırmalı incelemesi yapılmıştır. Çalışma sonucunda, Nâyî Osman Dede'nin kullandığı harf müzik yazısı ile Kantemiroğlu ve Kevserî yazısı arasında büyük oranda farklılıklar olmasına karşın Kantemiroğlu Edvarı ve Kevserî Mecmuası'nda dikkat çeken bazı işaretlerin Nâyî Osman Dede'nin icat ettiği işaretler olduğu görülmüştür. Bu işaretlerin kullanıldığı ölçüler Arel-Ezgi-Uzdilek sistemine göre Batı notasına çevrilerek, Nâyî Osman Dede'nin Defteri'nde mevcut olan eserlerin ise ölçüleri karşılaştırmalı olarak tablolar halinde sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Nâyî Osman Dede'nin Defteri, Kantemiroğlu Edvarı, Kevserî Mecmuası, Harf Müzik Yazısı, Osmanlı/Türk Musikisi. Abstract In this study, initially the studies have been done on the sections where music notation was used in Nâyî Osman Dede's Book, Kantemiroğlu Edvarı and Kevserî Mecmuası. Pitch arrangement which used in recording the instrumental pieces and other signs were examined. Secondly, comparative analysis have been made between pitch arrangement and signs obtained from five instrumental pieces which located in Nâyî Osman Dede's Book and letter music notation used by Kantemiroğlu and Kevserî. In conclusion, there are many differences between letter music notation used by Nâyî Osman Dede and Kantemiroğlu and Kevserî. In addition, it is seen that the salient signs which located in Kantemiroğlu Edvarı ve Kevserî Mecmuası are invented by Nâyî Osman Dede. The measures appeared in these signs are translated into Western notation according to Arel-Ezgi-Uzdilek system and the measures of instrumental pieces available in Nâyî Osman Dede's Book are presented in comparative tables. Keywords: Nâyî Osman Dede's Book, Kantemiroğlu Edvarı, Kevserî Mecmuası, Letter Music Notation, Ottoman/Turkish Music. 1. Giriş Meşk yöntemi ile müzik eserlerinin öğretim ve intikalinin yapıldığı Osmanlı/Türk musikisi eğitiminde müzik yazısından çok fazla yararlanılmamıştır. Hâlbuki Osmanlı/Türk musikisi tarihinde müzik yazısı kullanımı, Safiyüddîn Urmevi'ye (13. yy), Farâbi'ye (10. yy) hatta Kindî'ye (9. yy) kadar dayanan köklü bir geçmişi vardır. Her yüzyılda neredeyse bir Türk musikisi yazılı kaynağında müzik yazısı örnekleri görülmekte ise de çok fazla itibar görmemiş, devamlılığı sağlanamamıştır. Buna rağmen Türk müziği eserlerinden yüzlercesinin kayıt altına alınması ve günümüze ulaşması sevindiricidir. Müzik yazılarında, neredeyse her birinin müellifi ya da mucidinin ismi ile anılabilecek kadar farklı işaretler kullanılmışsa da genellikle araştırmacılar, müelliflerin kullandıkları müzik yazılarını ebced, harf yazısı (Arap ve Ermeni harfleri kullanılarak) ve Batı müziği notası olarak sınıflandırmışlardır. Türk müziği eserlerinin kaydedilmesinde kullanılan nota ile Batı müziği notası arasında önemli farkların olduğu bilinen bir gerçektir. Ebced ve harf yazılarında da yazardan yazara önemli farklar olduğu görülür. Bu çalışmada on yedinci yüzyıl Osmanlı/Türk musikisi yazılı kaynaklarından olan Nâyî Osman Dede'nin defteri ve Kantemiroğlu Edvarı (Kitâb-ı İlmü’l-Mûsikî Ala Vechi’l Hurufat) ile on sekizinci yüzyıl yazılı kaynaklarından Kevserî Mecmuası'nın (Kitâb-ı Musikar) önemli bir bölümünü oluşturan saz eserlerinin kaydedilmesinde kullanılan harf müzik yazılarının incelenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla Nâyî Osman Dede'nin Defteri, Kantemiroğlu Edvarı ve Kevserî Mecmuası'nın müzik yazısının kullanıldığı bölümleri üzerinde çalışmalar yapılmış, saz eserleri incelenmiş ve müzik yazıları karşılaştırılarak aralarındaki benzerlikler ve farklılıkların belirlenmesine çalışılmıştır. Nâyî Osman Dede'nin Defteri, Kantemiroğlu Edvarı ve Kevserî Mecmuası adlı eserlerde kullanılan müzik yazısının birbirine benzediği bilinmektedir. Bazı farklılıkların da olduğu bazı kaynaklarda dile getirilmiştir. * Yrd. Doç. Dr., Harran Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, e-mail: gyalcin@hotmail.com