Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research Cilt: 12 Sayı: 65 Ağustos 2019 www.sosyalarastirmalar.com Volume: 12 Issue: 65 August 2019 Issn: 1307-9581 Doi Number: http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3464 18. YY OSMANLI/TÜRK MUSİKİSİNDE NİM PERDELER VE MAKAMLARI 18TH CENTURY OTTOMAN/TURKISH MUSIC HALF PITCHES AND ITS MAKAMS Gökhan YALÇIN  Öz On sekizinci yüzyıl Osmanlı/Türk musikisinde saz eserlerinin notalarının kaydedildiği birkaç yazılı kaynak vardır. İlki on yedinci yüzyılın son çeyreğinde telif edilen Nâyi Osman Dede'ye ait nota defteridir. İkinci eser on sekizinci yüzyılın ilk çeyreğinde telif edilen Kantemiroğlu Edvarı olarak bilinen Kitabu İlmil Musiki ala vechi’l Hurufat adlı eserdir. Diğer eser ise on sekizinci yüzyılın ortalarında yazıldığı tahmin edilen Nayi Mustafa Kevserî'ye ait Kevserî Mecmuası olarak bilinen Kitab-ı Musikar'dır. Nâyi Osman Dede'nin defterinde yüzün üzerinde, Kitabu İlmil Musiki ala vechi’l Hurufat adlı eserde yaklaşık üç yüz elli ve Kevserî Mecmuası'nda ise toplam 539 saz eseri vardır. Nâyi Osman Dede'nin defteri özel kütüphanede olup hala araştırmacıların çalışmalarına kapalı durumdadır. Bu çalışmada Kitabu İlmil Musiki ve Kevserî Mecmuası'ndaki harf yazısı ile yazılmış saz eserleri perde seslerine göre incelenmiş ve makamlarda kullanılan nim perdeler belirlenmiştir. Tespit edilen nim perdeleri kullanan makamlar karşılaştırılarak aralarındaki farklılıklar belirlenmiştir. Aynı nim perdeleri kullanan makamların karar sesi gibi bazı farklılıklar ile birbirinden ayırt edilebildiği görülmüştür. Nim perdelerin, makamları belirleyici en önemli unsur olduğu anlaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kevserî Mecmuası, Kitabu İlmil Musiki Ala Vechi’l Hurufat, Nim Perde, Tam Perde. Abstract In the eighteenth century Ottoman/Turkish music there are several written sources in which the notes of instrumental works are recorded. The first is the music notebook of Nâyi Osman Dede, which was written in the last quarter of the seventeenth century. The second work is Kitabu İlmil Musiki ala vechi’l Hurufat, known as Kantemiroğlu Edvarı, which was written the first quarter of the eighteenth century. The other work is Kitab-ı Musikar known as Kevserî Mecmuası of Nayi Mustafa Kevserî, which is supposed to be written in the middle of the eighteenth century. There are over hundred instrumental pieces in Nâyi Osman Dede's notebook, three hundred fifty in Kitabu İlmil Musiki ala vechi’l Hurufat and five hundred thirty nine in Kevserî Mecmuası. Nâyi Osman Dede's book is in the private library and is still closed to the studies of the researchers. In this study, the instrumental pieces written in Kitabu İlmil Musiki and Kevserî Mecmuası were examined according to the pitches and half pitches used in the makams were determined. The determined half pitches using the makams were compared and the differences were determined. It was seen that the makams using the same half pitches could be distinguished by some differences such as tonic pitch. Half pitches were found to be the most important factor determining the makams. Keywords: Kevserî Mecmuası, Kitabu İlmil Musiki ala vechi’l Hurufat, half Pitch, Pitch. Giriş Musikinin temel taşı ses yükseklikleri yani perdelerdir. Perdeler anlamlı bir bütün olacak şekilde bir araya getirilerek motifleri meydana getirir, harflerin anlamlı bir bütün olacak şekilde bir araya getirildiklerinde sözcükleri oluşturduğu gibi. Oluşturduğunuz sözcük Türkçe, İngilizce ya da Arapça olabileceği gibi motifler de makamsal, tonal ya da pentatonik olabilir. Sözcüğün hangi dile ya da motifinin hangi müzik dizisine ait olduğunu anlamaksa çok zor olmayacaktır. On sekizinci yüzyıl Osmanlı/Türk musikisi yazılı kaynaklarında saz eserlerinin kaydedildiği müzik yazısında ses yüksekliklerinin (perdelerin) harfler ile buluştuğu görülür. Perdeleri simgeleyen bu harfler belirli bir sayısal hesaba göre değil, perde isminin bir ya da birkaç harfi kullanılarak oluşturulmuştur. Bu nedenle bu tür müzik yazılarına harf müzik yazısı denilir. Harf müzik yazılarında mevcut ses sistemine göre harfler belirlenir. Perde ismi vardır ve bu perde isminin harf karşılığı vardır. Tam perde ve nim perde fark etmez. Fakat yazılı eserler sadece harfler açısından yüzeysel olarak göz gezdirildiğinde, perdelerin bazı makamlarda kullanıldığı bazı makamlarda kullanılmadığı dikkat çekmektedir. Anlaşılacağı üzere her perde her makam için uygun değildir. Yazılı eserler daha da dikkatle incelendiğinde kullanılan perdelerin ayırt edici özellikleri olduğu ve perde isimlerinin o makamın çekirdeğini oluşturduğu görülür. Bu perdeler sayesinde eserin makamını daha iyi tanımak, tanımlamak, çözümlemek, açıklamak mümkün olmaktadır. Eserlerde perdelerin tam ve nim olarak iki şekilde sınıflandığı görülür.  Doç. Dr., Harran Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Müzik Eğitimi Anabilim Dalı, gyalcin@harran.edu.tr