Türk Kültürü 2021/1: 57-75. © Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara 2021. Makale Geliş Tarihi: 17.02.2021 - Makale Kabul Tarihi: 10. 06. 2021 TUVALAR VE TUVA TÜRKÇESİ ÜZERİNE BİR BİBLİYOGRAFYA DENEMESİ Uğur ALTUNDAŞ * Öz: Günümüzde Tuva Türklerinin çoğunluğu, Rusya Federasyonuna bağlı özerk Tuva Cumhuriyetinde yaşamaktadır. Tuva Cumhuriyeti, Moğolistan’ın hemen kuzeyinde, Krasnoyarsk oblastı ile Hakas Cumhuriyetinin güneyinde ve Altay Cumhuriyetinin doğusunda yer almaktadır. Ülkenin nüfusu yaklaşık 300 bin olmakla birlikte etnik olarak bu nüfusun yaklaşık 220 bini Tuvalıdır. Rusya Federasyonu dışında Tuvalar, Moğolistan’ın Bayan-Ölgiy ve Hubsugul aymakları ile Çin’in Sincan Uygur Özerk bölgesinin Altay aymağında yaşamaktadırlar. Sayıları yaklaşık altı bin olan Moğolistan Tuvaları, alanyazında “Altay veya Sengel Tuvaları” olarak anılmaktadır. Çin’de yaşayan Tuvalar ise, bilim dünyasında Cungar Tuvaları olarak bilinmektedir. Tuva Türkçesi, Moğolistan ve Çin Tuvalarının dili ile birlikte Türk dilinin ilk yazılı eserlerinin verildiği topraklarda konuşulan bir Türk lehçesidir. Kökünü Eski Türkçeye dayandırabileceğimiz çeşitli arkaik özellikler barındırmakla birlikte Moğolca başta olmak üzere Altay dilleri ile yoğun bir dil ilişkisi içindedir. Bu açıdan Tuva Türkçesi ve Tuva kültürü, araştırmacılara Türkoloji ve karşılaştırmalı dil bilim çalışmaları için değerli malzemeler sunmaktadır. Bu sebeple bu çalışmada, Tuvalar ve Tuva Türkçesi üzerine bir bibliyografya denemesi yapılmıştır. Anahtar Sözcükler: Tuvalar, Tuva Türkçesi, Tuva Kültürü, Bibliyografya. An Essay of a Bibliography on Tuvan and Tuvan Language Abstract: Today, the majority of Tuvans live in the autonomous Tuva Republic of the Russian Federation. The Tuva Republic is located in the north of Mongolia, in the south of the Krasnoyarsk oblast and the Republic of Khakas, and in the east of the Altai Republic. The population of the country is about 300,000, but ethnically, about 220,000 of this population is Tuvan. Apart from the Russian Federation, Tuvans live in the aimak of Bayan-Ölgiy and Hubsugul of Mongolia and the Altai tribe of the Xinjiang Uyghur Autonomous Region in China. Mongolian Tuvans, whose population is about six thousand, are referred to as "Altai or Sengel Tuvans" in the literature. The Tuvans living in China are known as the Cungar Tuvans in the scientific world. Tuvan is a Turkic language spoken in the lands where the first written works of the Turkish language were given, together with the language of Tuvans in the Mongolia and China. In addition to having various archaic features that can be traced back to Old Turkic, it has an intense language contact with Altaic languages, especially Mongolian. In this respect, Tuvan language and Tuvan culture offer valuable materials to researchers for Turcology and comparative linguistics studies. For this reason, in this study, an essay of bibliography was made on Tuvans and Tuvan language. Keywords: Tuvans, Tuvan Language, Tuvan Culture, Bibliography. * Arş. Gör. Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. Ankara. E-posta: ualtundas@gmail.com, ORCİD ID: 0000-0002-7762-0211