S Ü Fen Ed Fak Fen Derg Sayı 25 (2005) 99- 106, KONYA Üç Boyutlu Olumsallık Tablolarında Aşamalı Bağımsızlık Testleri ve Trafik Kazalarında Uygulanması Veysel YILMAZ 1 , Aşır GENÇ 2 , Murat ERİŞOĞLU 2 , Ahmet PEKGÖR 2 Özet: Bu çalışmada, üç boyutlu olumsallık tablolarında aşamalı bağımsızlık testleri ele alınmış ve Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Hizmetleri Başkanlığının yayınlamış olduğu Trafik İstatistik Yıllığı 2001’den alınan kusur türü değişkeni, kaza karakteri değişkeni ve kazanın olduğu yer değişkeninin oluşturduğu üç boyutlu olumsallık tablosu için aşamalı bağımsızlık testleri uygulanmıştır. Uygulama sonucunda tüm ilişkilerin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Tam Bağımsızlık, Kısmi Bağımsızlık, Koşullu Bağımsızlık, Trafik Kazaları Hierarchical Independency Tests In Three Dimensional Contengency Tables and An Application to Traffic Accidents Abstract: In this study hierarchical Independency tests in three dimensional contengency tables are investigated and types of faults, characteristics of an accident and the places that an accident occurs are the variables taken from the Annuary of Traffic Statistics published by the Depatment of Traffic of the General Directorate of Public Security in 2001. For three dimensional contengency table hierarchical Independency tests are applied and in the studies respect to investigating traffic accidents, evaluating both defaults that cause accidents. At the end of the application, it is seen that allrelation ships are statistically significant. Key Words : Exactly Independency, Partial Idependency, Conditional Independency, Road Traffic Accidents 1. Giriş Birimlerin göz önünde bulundurulan değişkenler için almış olduğu değerler, bazı hallerde eşit aralıklı veya orantılı ölçekle ölçülemez. Söz konusu değişkenler sınıflayıcı ölçek veya sıralayıcı ölçek kullanılarak ölçülürler. Böyle durumlarda değişkenlerin her düzeyine düşen sıklıklar sayılmak suretiyle araştırma yapılır. Sınıflayıcı veya sıralayıcı ölçekle ölçülmüş değişkenler, düzeyleri satırlar ve sütunlarda ifade edilen RxC boyutlu tablolar biçiminde ele alınmış olur. Her gözede gözlenmiş sıklıkların yer aldığı böyle tablolara “olumsallık tablosu” , “kontenjans tablosu” veya “çapraz sınıflandırılmış tablo” gibi isimler verilmektedir [1]. Literatür incelendiğinde, ikiden fazla nitel değişkenin olduğu çok boyutlu olumsallık tablolarının analizi ile ilgili çalışmaların daha çok loglineer analizler üzerine olduğu görülmektedir. Çok boyutlu olumsallık tablolarında ki-kare analizinin kullanımıyla ilgili çalışmalar Roy ve Kastenbaum (1956), Ku ve diğerleri (1971), Everitt (1977) tarafında yapılmıştır [2, 3, 4]. Ülkemizde 1 Osmangazi Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi İstatistik Bölümü Meşelik/ ESKİŞEHİR, E-mail: vyılmaz@ogu.edu.tr 2 Selçuk Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi İstatistik Bölümü 42031 Kampüs/KONYA