Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Derg.  32 (2). 143- 150, 2001  ERZURUM İLİNDE YONCA BİTKİLERİNDE SAPTANAN FUNGAL ETMENLERİN YAYILIŞLARI  VE PATOJEN İTELERİ  Cafer EKEN 1  Erkol DEMİRCİ 1  ÖZET: Erzurum İlinde yonca bitkilerinin kök, gövde ve yapraklarında hastalık  oluşturan fungal etmenlerin yayılışları,  hastalık  onanları ve yörede  yaygın olanakyetiştirilen yonca çeşitlerindeki pato|enite!erinin saptanması amacıyla, bu çalışma 1996- 1998 yıllan anasında yapılmıştır.  Erzurum ilinde yonca bitkilerinin yaprak, gövde ve köklerinde 26 fungus lürü saptanmıştır. Saptanan türler, zyxwvutsrponmlkjihgfedcbaZY Coiletotrichum trifoiii, truncatum, Fusarium acuminatum. F avenaceum. F, eouiseti, F. fiocdferum, F otysporum, F. se Leveillula taurica, Macrophomina phaseolina, Peronospora trifoiiorum. Phoma medicaginis, Pse fythium -  HS (hyphal- svveiling) grup, Rhizoctonia crocorum, R. solani,  iki nükleuslu Rhizoctonia  spp., Sclerotinia meliloti. Stemphyiium botıyosum, Trematosphaeria cirdnans. Uromycesstriatus  ve steril  misel'dir. Bu tü acanthophoron, Pythium -  HS  grup ve 5. trifoiiorum  Türkiye'de yonca bitkisinde ilk  kez bu çalışma ile saptanmıştır.  Ayrıca, P- Türkiye mikoflorası için yeni kayıt  olduğu belirlenmiştir.  Anahtar Kelimeler: Yonca, Fungal patojenler,yaylış, patojenite.  THE DİSTRİBUTİON AND PATHOGENICITY OF THE FUNGAL PATHOGENS DETERMİNED FROM ALFALFA PLANTS IN  ERZURUM PROVTNCE  SUMMARY: During 1996- 1998, the study was conducted to determlne the fungal pathogens caustng diseases on roots, slems. and  leaves ofalfalfa. and their distribution, relative ratio and pathogenicity on alfalfa cultivars commonly grovvn în Erzurum.  In Lhls study 26 fungal species were isolated from roots, slem, and leaves of alfalfa plants in Erzurum. The fungal species vvere  identifıed as follovvs; Coiietotrichum trifoiii. C. truncatum, Fusarium acuminatum, F. avenaceum, F. e semitectum, F. solanı,; Leptotrochila medicaginis. Leveillula taurica, Macrophomina phaseolina, Pseudopeziza medicaginis. fythium acanthophoron, Pythium -  HS (hyphal- svveiling) group, Rhizoctonia Rhizoctonia  spp., Sclerotinia trifoiiorum, Stagonospora meHloti. Stemphyiium botıyosum, Trem sterile myoelial. Of  these species, F. fiocdferum. F. semitectum. P. acanthophoron. fythium -  HS  group, S. trifoiio F irst  time on alfalfa  plants in Turkey. On the other hand, P. acanthophoron  was a fırst reoord  Tor the Turkish mycoflora.  Key words:  Alfalfa, fungal pathogens. distribution, pathogenicity.  GİRİŞ  Baklagil yem bitkileri, derinlere inen kökleri ile toprağı  gevşeterek havalanmasını ve geçirgenliği artırır, toprağın  ait katmanlarında bulunan yıkanmış besin maddelerini üst  katlara taşır, kuvvetli kök ve gövde yapısı ile toprak  erozyonunu önler, köklerinde yaşayan Rhizobium bakterileri aracılığı ile havanın serbest azotunu fikse  ederek toprağı azot yönünden zenginleştirir, bol  miktardaki kök ve gövde artıkları ile toprağın organik  maddesini artırır. Ayrıca, çiçekleri çok zengin bal özüne  sahip olduklarından arıcılıkta bol ve kaliteli bal üretimi  açısından önemlidir (Manga ve ark., 1995).  Baklagil yem bitkilerinin kraliçesi olarak kabul edilen  yonca {Medicago satival.),  Türkiye'de 1996 yılı verilerine  göre, 1 131 255 hektar olan yem bitkileri ekim  alanlarından, 229 051 hektarını oluşturmuş 227 975  hektar alanda I 935 087 ton yeşil ot ve 1 444 466 ton  kuru ot elde edilmiş, Erzurum'da ise 34 203 hektar yem  bitkileri ekim alanının yaklaşık % 50'sini oluşturmuş ve 17  073 hektar alanda 280 276 ton yeşil ot ve 76 369 ton  kuru ot elde edilmiştir (Anon., 1998).  Yonca bitkisi, birçok hastalık etmeni tarafından  etkilenmektedir. Funguslar, yoncanın ürün miktarını ve  kalitesini etkileyen önemli etmen grubunu  oluşturmaktadır. Yurtdışında yonca hastalıkları üzerine  yapılan araştırmalarda, yonca bitkisinin kök, gövde ve  yapraklarında ellinin üzerinde fungus türü saptanmıştır  (Stuteville ve Ervvin, 1990). Türkiye'de yapılan  çalışmalarda ise yoncanın kök, gövde ve yapraklarında 28  fungus türü belirlenmiştir (Bremer, 1948; Göbelez,  1952; Karaca, 1960, 1974; Tuncer, 1984; Tuncer ve  İren, 1985; Öz ve Yalçın, 1991; Demirci ve Döken,  1995; Eken ve Demirci, 2000a,b). Orta Anadolu ve Ege  Bölge'lerînde yonca yaprak leke hastalıklarının yaygınlık  oranlarına ait bazı çalışmalar yapılmış (Tuncer, 1984;  Tuncer ve İren, 1985, I 988; Öz ve Yalçın, 1991), fakat  Doğu Anadolu Bölgesi'nde yonca hastalıklarının  1  Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, 2S240 Erzurum  Geliş Tarihi: 06.12.2000