Małgorzata Sugiera ORCID: 0000-0003-4953-2422 Uniwersytet Jagielloński Imiona Gai. Myśląc o końcu antropocenu * Abstrakt: Toczące się od kilku lat dyskusje na temat nowej epoki w dziejach Ziemi koncentrują się na kwestiach wyboru adekwatnej nazwy i weryfkowalnego naukowo datowania. Lektura tekstów wokół antropocenu ujawnia właściwe różnym dyscyplinom naukowym metodologie i narzędzia ba- dawcze, a przede wszystkim pokazuje lokalność i sytuacyjność produkowanej przez każdą z nich wiedzy. Artykuł zaczyna się od przywołania remedium na katastrofalne skutki techno-naukowego po- stępu, które odwołując się do sił chtonicznych, proponują Isabel Stangers, Donna Haraway i Bruno Latour. Choć nadają mu to samo imię — Gaja, odmiennie defniują otwarty i emergentny system powiązań symbiotycznych, o którym pod koniec lat siedemdziesiątych pisał brytyjski fzjolog James Lovelock. Tekst następnie przedstawia najważniejsze i konkurencyjne wobec antropocenu koncep- cje: kapitalocen (Jason W. Moore), nekrocen (Justin McBrien) i plantacjocen (Anna Lowenhaupt Tsing), żeby przejść do idei prospektywnego i spekulacyjnego myślenia Donny Haraway (Staying with Trouble, 2016). Haraway zastanawia się bowiem nad przyszłością po antropocenie i nad tym, jak można odzyskać naturokulturową różnorodność. Dokonuje radykalnej redefnicji relacji między ludźmi a innymi, biotycznymi i abiotycznymi sprawczościami, niedostateczną uwagę poświęca jednak holobiontom z pogranicza biologii i nowoczesnych technologii, które pojawiają się w takich współczesnych pro- jektach, jak chociażby przedstawione w artykule Species Series (2012) koreańskiego artysty Wonbin Yanga. Słowa-klucze: Gaja, antropocen, kapitalocen, nekrocen, plantacjocen, myślenie spekulacyjne, sym- bionty, holobionty Negatywne skutki wpływu ludzkiej działalności na biosferę i ziemskie eko- logie nie podlegają już dziś wątpliwościom nie tylko w kręgach ekspertów, lecz także osób zainteresowanych przyszłością naszej planety. Można jednak odnieść wrażenie, że tocząca się od kilkunastu lat dyskusja sprowadza się głównie do propozycji kolejnych — i jak wynika z deklaracji autorów, bardziej niż poprzed- Prace Kulturoznawcze 22, nr 1–2 | Wrocław 2018 DOI 10.19195/0860-6668.22.1–2.2 * Tekst powstał w ramach projektu badawczego Narodowego Centrum Nauki „Sztuczne ciała/ żywe maszyny w laboratorium sztuk performatywnych” (UMO-2014/14/M/HS2/00564). Prace Kulturoznawcze 22, 2018, nr 1— 2 © for this edition by CNS