©Copyright 2021 by Social Mentality And Researcher Thinkers Journal 1. GİRİŞ Sömürgecilik, kolonyalizm ve emperyalizm kavramları bazen birbirinin yerine kullanılsa da literatür açısından bunları birbirinden ayıran bazı farklar söz konusudur. Bu kavramlara açıklık kazandırılması, özellikle 19. yüzyıl ortalarından sonra ya da başka bir ifadeyle 1870’lerden sonra sömürgeci rekabetin artmasıyla Afrika kıtasının Avrupalı güçler tarafından yağmalandığı sürecin daha iyi anlaşılabilmesine imkan sağlayacaktır. Bu açıdan ilk olarak sömürgecilik, kolonyalizm ve emperyalizm kavramları üzerinde durulmuş, ardından sömürgeciliğin eskiçağda ortaya çıkan formları ile bu kavramların tarihi arka planı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Dolayısıyla Avrupa sömürgeciliğinin coğrafi keşiflerin akabinde Portekiz ve İspanya eliyle başlamasına değinilmiştir. Klasik Avrupa sömürgeciliğini temsil eden bu dönemde, “doğrudan hakimiyet” (direct rule) yöntemiyle sömürgeci güçler, direkt kendi idarecileri vasıtasıyla sömürgelerini yöneterek buralardaki zenginliklere el koymuşlardır. Ancak 1857’de Hindistan’da çıkan ayaklanmalar gibi 19. yüzyıl ortalarından itibaren sömürgelerde ortaya çıkan yönetim sorunları, özellikle İngiltere’yi başka bir yönetim modeli arayışına itmiştir. Dolayısıyla İngilizler, sömürgelerinin idaresinde yerli elitlerin kullanılması ve bazı yetkilerin kendi emperyal yöneticilerinden yerel idareye bırakılmasını öngörmüşlerdir. Kısmi bir özerklik olarak değerlendirilebilecek olan bu yönteme “dolaylı hakimiyet” (indirect rule) denilmiştir. Araştırmamızda bu iki farklı sömürge modeli ele alınarak bu yöntemlerin meydana gelmesinde rol oynayan faktörler belirlenmeye çalışılmıştır. Ayrıca coğrafi keşiflerden 19. yüzyıl ortalarına kadar gelen sömürgeciliğin akabinde demiryolları, buharlı gemiler ve silah teknolojisi sayesinde devletler arası rekabetin hızlandığı özellikle Afrika’da köşe kapma yarışına dönüşen “yeni emperyalizm”in belirginleştirilmesine gayret edilmiştir. Neticede bu incelemenin başlıca hedefi, konuya ilişkin yapılacak çalışmalara bir nebze olsun katkı sağlayabilmektir. e-ISSN: 2630-631X Article Type Research Article Subject Area Social Sciences, History Vol: 8 Issue: 55 Year: 2022 Pp: 160-168 Arrival 07 December 2021 Published 27 January 2022 Article ID 1309 Doi Number hhtp://dx.doi.org/10.31576/smr yj.1309 How to Cite This Article Gençoğlu, M. & Yol, F. (2022). “Başlangıçtan 19. Yüzyılın Sonuna Kadar Batı Sömürgeciliğinin Yapısı: Kavramlar Ve Yöntemler Üzerine Bir Araştırma”, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, (Issn:2630-631X) 8(55): 160-168. Social Mentality And Researcher Thinkers is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. Başlangıçtan 19. Yüzyılın Sonuna Kadar Batı Sömürgeciliğinin Yapısı: Kavramlar Ve Yöntemler Üzerine Bir Araştırma The Structure Of Western Colonialism From The Beginning To The End Of The 19 th Century: A Research On Concepts And Methods Doç. Dr. Mustafa GENÇOĞLU 1 Fatih YOL 2 1 Uşak Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Uşak, Türkiye 2 Uşak Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih ABD., Doktora Öğrencisi, Uşak, Türkiye ÖZET Eski çağlardan beri var olan sömürgecilik ya da kolonyalizm kavramları 19. yüzyılda “Yeni Emperyalizm” kavramı ile tanımlanan ve çıkar çatışmalarına hatta dünya savaşlarına neden olan büyük rekabete evrilmesi şüphesiz dünya tarihini, toplumlarını ve günümüzü derinden etkilemiştir. Literatürde kafa karışıklığına yol açan kavramlar arası nüanslar ile emperyalizm gibi zamanla bu kavrama yüklenen anlamların değişmesi meselenin kavramsal bir çerçeveye oturtulmasını zorlaştırmaktadır. Bu makale, öncelikle sömürgeciliğe dair kavramların literatürde kullanılan tanımlarının belirlenmesi ve tarihsel süreçteki karşılıklarının ortaya konmasını amaçlamaktadır. Bu bağlamda 19. yüzyılda farklı hakimiyet modelleri ile karşımıza çıkan Batı sömürge yöntemleri de kısaca incelenecektir. Dolayısıyla bu çalışmanın 1870’lerden sonra artan sömürgeci rekabetle Afrika kıtasının Avrupa güçleri tarafından yağmalandığı dönemin daha iyi anlaşılabilmesine katkı sağlayacağı da ümit edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sömürgecilik, Emperyalizm, Sömürge Yöntemleri, Batı Sömürgeciliği ABSTRACT The evolution of the concept of colonialism which has existed since ancient times, into great competition, which was defined by the concept of "New Imperialism" in the 19th century and caused conflicts of interest and even world wars, undoubtedly affected the world history, societies and today deeply. The nuances between concepts that cause confusion in the literature and the change in the meanings attributed to this concept, such as imperialism, make it difficult to put the issue in a conceptual framework. This article primarily aims to determine the definitions of colonialism concepts used in the literature and to reveal their equivalents in the historical process. In this context, the Western colonial methods that emerged with different models of domination in the 19th century will also be briefly examined. Therefore, it is hoped that this study will contribute to a better understanding of the period when the African continent was plundered by the European powers with the increasing colonial rivalry after the 1870s. Key words: Colonism, Emperialism, Colonial Methods, Western Colonialism SMART Journal International International SOCIAL MENTALITY AND RESEARCHER THINKERS Journal