Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi Cilt. 29 (2) Prof. Dr. Orhan Oğuz’a Saygı Günü Etkinliği Cumhuriyet Döneminde Eğitim ve Eğitim Kurumları* Güzver Yıldıran Özet Makale, Cumhuriyet döneminde eğitim ve eğitim kurumlarının tarihi gelişim ve değişim süreçlerini, dönemleriyle ele almaktadır. Kuruluşta eğitim alanında düzenleyici olan Atatürk ilkelerinden, milliyetçiliğin günümüzde küreselciliğe dönüşmesine; halkçılığın, bireyci yaklaşımlarla etnisite ve din gibi ayrışımlar temelinde tanımlanmasına; devletçiliğin, yerini girişimci ve dünya piyasası ile bütünleşen yeni liberal (neo- liberal) yaklaşımlara bırakmasına; laikliğin, yeni muhafazakâr (neo-konservatif) bir yaklaşım çerçevesinde, dinin kurumlar içi meşru statü kazanma sürecine dönüşmesine; inkılapçılığın ise bunları içeren bir paradigma değişimi oluşturmasına vurgu yapılmaktadır. Anahtar sözcükler: Cumhuriyet dönemi, Eğitim, Eğitim kurumları, Atatürk ilkeleri ve dönüşümleri Değerli Meslektaşlarım, Sayın Konuklar, Eğitim tarihçisi değil, sosyal bilimci bir eğitim psikoloğu ve eğitim programları ve öğretim uzmanı olarak, Cumhuriyet döneminde eğitimde yaşadığımız gelişmeleri ancak büyük fırçalarla yapılan bir resim halinde sunmaya çalışacağım. Çizeceğim çerçeve iki ana fikir etrafında oluşmaktadır. Cumhuriyet döneminde eğitimde gerçekleşenlere bakarken önerdiğimiz ilk düzenleyici ilke, eğitimde yaşanan ve çok sık bir şekilde değişen yönelimlerin, Atatürk’ün oluşturduğu ve daha sonra 1937 yılında, 1924 Anayasası’nın 2’inci maddesine “Türkiye Devleti Cumhuriyetçi, Milliyetçi, Halkçı, Devletçi, Laik ve İnkılapçıdır” olarak giren altı ilke çerçevesinde gerçekleştiği düşüncesidir. Kanımca, eğitimde sık yaşanan gelgitler, siyasi erkin, derecesine göre bu ilkelere bağlılığı veya tepkisi çerçevesinde gerçekleşmektedir. Oluşturulan bakış açısında ikinci düzenleyici olgu ise, atalarımızdan kalan tabiriyle, “Kırk yılda bir” kavramının eğitimde yaşadıklarımızı açıklama gücüdür. Bir sosyal bilimci ve eğitimci olarak kanımca, Cumhuriyet dönemindeki eğitim tarihimizde kırkar yıllık sürelerde iki kırılma noktası söz konusu. Bunlardan biri, 1960’ların sonu ile 1970’lerde ülkede ve eğitim sistemimizde gerçekleşen bir dağılma, ikincisi ise 2006’dan sonra yaşanan örtük bir değişim modeli çerçevesinde gelişen bir dağılma olarak belirlenebilir. *14 Aralık 2012 tarihinde Doğuş Üniversitesi’nde gerçekleşen ‘Prof. Dr. Orhan Oğuz’a Saygı Günü Etkinliği’ kapsamında Cumhuriyet Döneminde Eğitim ve Eğitim Kurumları panelinde yapılan konuşmadır. Prof. Dr. Güzver Yıldıran, Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dekanı, İstanbul, yildiran@boun.edu.tr