İLAÇ ŞİRKETLERİNİN PAZARLAMA YÖNTEMLERİ 1 MARKETING METHODS OF PHARMACEUTICAL COMPANIES Abstract The negative effects of marketing methods of the pharma- ceutical companies becomes a hot topic in public agenda. Studies show that marketing techniques might influence presriptions and rational use of medicine, therefore have a damaging effect on public health. Moreover, there are serious concerns that the methods devalue physicians’ profession and its societal status, and corruption related tu immoral practices might lead a deterioration on professional values. In this article, the knowledge in the literature which is focused on the types of marketing methods and their negative effects are summarized. By considering the low-effectiveness of the initiatives aiming to protect those negative effects, it is argued that the realistic solution would be preventing all kind of exposure to companies’ marketing techniques by limiting their activities and fulfilling the gap of needs regarding healthcare service and education by the state. Key words: Medical ethics, Physician-medical industry rela- tionship, Pharmaceutical companies, Professional values, Right to health Özet İlaç şirketlerinin pazarlama yöntemlerinin yarattığı olumsuz etkiler, giderek artan biçimde gündeme gelmekte, pazarlama yöntemlerinin reçeteleri yönlendirebildiği, dolayısıyla da top- lum sağlığını olumsuz etkilediği araştırmalarla gösterilmek- tedir. Yanı sıra, hekimlik mesleğinin toplumsal algılanışını ve konumunu değersizleştirdiği, oluşan etik sorunları ile mesleki değerlerin yozlaştığı sıkça dile getirilen kaygılar arasındadır. Bu yazıda; pazarlama yöntemlerinin türleri ve etkilerine ilişkin bilimsel bilgi özetlenmektedir. Yöntemlerin olumsuz etkilerini önlemeye ve etkilerini azaltmaya yönelik girişimlerin etkinliği de dikkate alınarak, gerçekçi çözümün şirketler ile her türlü temasın engellenmesi ve şirketlerin doldurduğu boşlukların oluşumunun devletçe önlenmesi olacağı ileri sürülmektedir. Anahtar kelimeler: Tıp etiği, hekim-endüstri ilişkisi, ilaç şir- ketleri, mesleki değerler, sağlık hakkı İlaç şirketlerinin tanıtım çalışmaları, günümüzde giderek artan biçimde sağlık çalışanlarının ve kamuo- yunun gündemine girmeye başlamıştır. Yasal çerçeve- lerde tanımlanan tanıtım çalışmalarının neden olabildiği etik sorunlar çeşitli çevrelerde ciddi bir tartışma konu- sudur. Yasal tanıtım çalışmalarının yanı sıra, saygın bilim adamlarına ilaç propagandası karşılığında ücret ödemek, bilimsel araştırma sonuçlarını yönlendirmek, hekimlere yazdıkları ilaçlar karşılığında pahalı hedi- yeler vermek gibi yasal olmayan uygulamalardan da söz edilmeye başlanmış, bu pazarlama yöntemlerinin olumsuz etkileri literatürde sık yer alır olmuştur (1-26). Yasal ve yasal olmayan pazarlama yöntemlerinin birey ve toplum sağlığını kötüleştirdiği, etik sorunlarına yol açtığı, hasta-hekim ilişkisini ve mesleğin toplumsal konumunu olumsuz etkilediği ve ayrıca maliyetleri artır- dığı belirtilmektedir (1-26). İLAÇ ENDÜSTRISI VE PAZAR Konunun önemini ve boyutlarını vurgulayabilmek için, ABD örneğinde ilaç endüstrisinin NoFreeLunch örgütünce derlenen genel hatlarına göz atmak yararlı olabilir (26): 33 Murat Civaner Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp tarihi ve Etik Anabilim Dalı, Bursa, Türkiye e-mail: mcivaner@gmail.com DOI:10.5152/tcb.2014.005 1 Bu yazı büyük oranda, künyesi verilen makalelerden yararlanılarak hazırlanmıştır: Civaner M. İlaç şirketlerinin pazarlama yöntemleri ve hekimlere etkileri. İçinde: Medikal Etik - 6. Yüce Yayım, İstanbul, 2006 / Civaner M. Tanıtım kaynaklı etik sorunlara yönelik bir öneri: Ulusal ilaç bilgi ağı. Türk Psikiyatri Dergisi 2008;19(3):310-7.