Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi ISSN:1302-8944 Yıl: 2016 Sayı: 40 Sayfa: 1-19 1 Öğretmen Adaylarının Psikolojik İhtiyaçlarının ve Kişilik Özelliklerinin Başarı Yönelimlerini Yordamadaki Rolü 1 The Predictive Role of Teacher Candidates’ Psychological Needs and Personality Traits on Goal Orientations Serap ÖZDEMİR 2 Başvuru Tarihi: 12.10.2016 Yayına Kabul Tarihi: 25.11.2016 DOI: 10.21764/efd.72201 Özet: Araştırmanın amacı, öğretmen adaylarının psikolojik ihtiyaçlarının ve kişilik özelliklerinin başarı yönelimlerini ne düzeyde yordadığını belirlemektir. Araştırmanın çalışma grubunu 165 kız ve 109 erkek olmak üzere toplam 374 Eğitim Fakültesi öğrencisi oluşturmaktadır. İlişkisel tarama modeline göre tasarlanan araştırmada, öğretmen adaylarının başarı yönelimlerini belirlemek için ‘2X2 Başarı Yönelimleri Ölçeği’, psikolojik ihtiyaçlarını belirlemek için ‘Gereksinim Değerlendirme Ölçeği’ ve kişilik özelliklerini belirlemek için de ‘Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi’ kullanılmıştır. Araştırmada başarı yönelimlerinin; öğrenme-yaklaşma, öğrenme-kaçınma, performans–yaklaşma ve performans- kaçınma alt boyutlarının her biri bağımlı değişken olarak belirlenip, kişilik özellikleri ve psikolojik ihtiyaçlarla ilişkileri çoklu doğrusal regresyon analizi ile incelenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular incelendiğinde; başarı, bağlanma, özerklik, baskınlık psikolojik ihtiyaçları ile dışadönüklük, uyumluluk, sorumluluk, nevrotizm ve deneyime açıklık kişilik özelliklerinin birlikte başarı yönelimlerini yordadığı belirlenmiştir. Bulgular alanyazın ışığında tartışılmış ve ileride yapılacak araştırmalara yönelik bazı önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Başarı yönelimi, kişilik özelliği, psikolojik ihtiyaçlar Abstract: The aim of this research is to determine how much prospective teachers’ psychological needs and personality traits predict their goal orientations. Study group of the research consisted of 374 students from the Faculty of Educational Sciences including 165 female students and 109 male students. In this research that was designed based on the relational survey model, ‘2X2 Goal Orientations Scale’ was used to determine teacher candidates’ goal orientations. ‘Requirement Assessment Scale’ was used to determine prospective teachers’ psychological needs. ‘Adjective Based Personality Test’ was used to determine prospective teachers’ personality traits. In this research, subdimensions of goal orientations such as learning-approach, learning-avoidance, performance-approach and performance-avoidance were separately determined as dependent variable, and their connection with personality traits and psychological needs was examined through the multiple linear regression analysis. When findings obtained from the research were examined, it was observed that psychological needs such as achievement, attachment, autonomy, dominance and personality traits such as extroversion, agreeableness, conscientiousness, neuroticism and openness to experience all had predictive role on goal orientations. Findings were discussed under the light of literature, and some suggestions were presented for the future research. Keywords: Goal orientation, personality trait, psychological needs Giriş Başarılı bireyler yetiştirmek, eğitim ve öğretimin temel hedeflerinden biri olduğundan başarı üzerine odaklanan kapsamlı bir alan yazın göze çarpmaktadır. Başarı üzerine yapılan ilk çalışmalar genel yetenek düzeyinin başarıyı belirleyici olduğu üzerine odaklanmıştır. Bu nedenle başarı yönelimi ilk başlarda iki temel kategoride değerlendirilmiştir. Bunlar; yeteneği geliştirmeye yönelik olan öğrenme yönelimi ve yeteneği ispatlama veya yeteneksiz görünmekten kaçınmaya yönelik olan performans yönelimidir (Ames ve Archer 1988; Dweck ve Leggett, 1988). Öğrenme yönelimi içsel motivasyonu temsil etmektedir ve bu yönelimi 1 Bu araştırma, 13. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi’nde bildiri olarak sunulmuştur. 2 Öğr. Gör. Dr. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık ABD, sozdemir@mehmetakif.edu.tr.