70 Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ 63(11ĐB) 11.2021 Đặt vấn đề Phân bón hữu cơ hay phân compost/phân ủ là sản phẩm tạo thành sau quá trình phân hủy sinh học của các chất hữu cơ bởi các tập đoàn vi sinh vật, có bề ngoài giống như mùn, xốp, giàu dinh dưỡng, được sử dụng làm phân bón và cải thiện chất lượng đất [1]. ộ ổn định là một tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng của phân compost trước khi đưa vào sử dụng. ộ ổn định có thể được định ngha là mức độ phân hủy của vật liệu hữu cơ, đặc trưng cho hoạt động của các vi sinh vật trong phân compost [2]. Phân bón hữu cơ chưa ổn định chứa các vi sinh vật đang hoạt động mạnh, quá trình phân huỷ vẫn tiếp diễn, có thể tạo ra các mầm bệnh và mùi khó chịu, ảnh hưởng tới sự nảy mầm cng như sinh trưởng của cây. Không chỉ là một thông số chất lượng quan trọng, độ ổn định còn có thể được sử dụng để theo dõi hiệu quả của quá trình ủ cng như dùng để so sánh giữa các phương pháp sản xuất phân compost khác nhau [3]. Do quá trình ủ cng như hoạt động sử dụng trên thực tế đều diễn ra trong điều kiện hiếu khí, nên đo hô hấp là phương pháp phổ biến nhất để đánh giá hoạt động của vi sinh vật trong phân compost, hay nói cách khác là phương pháp thích hợp nhất để xác định độ ổn định của loại phân này [4]. Trong phương pháp đo hô hấp, có 3 kỹ thuật thông dụng, gồm: phép đo nhiệt độ, lượng CO 2 tạo thành và O 2 tiêu thụ. Trong đó, kỹ thuật đo lượng O 2 tiêu thụ được chấp nhận rộng rãi hơn cả và cho biết chính xác các thông tin về mức độ hoạt động của vi sinh vật trong phân compost. ây cng là phương pháp được sử dụng trong các tiêu chuẩn của Mỹ để xác định độ ổn định của phân compost [5]. Giá trị lượng O 2 tiêu thụ được sử dụng để theo dõi hoạt động sinh học trong điều kiện hiếu khí và được áp dụng để đánh giá độ ổn định của phân compost tương tự như phép đo nhu cầu ôxy sinh hóa (BOD). Việc đo lượng ôxy tiêu thụ có thể được thực hiện theo nguyên tắc đo áp suất hoặc điện hóa. Trong đó, việc đo áp suất có thể thực hiện một cách đơn giản và có chi phí thấp hơn. Lượng ôxy tiêu thụ trong trường hợp đo áp suất có thể được tính theo công thức sau:                           (1) trong đó: OC: lượng tiêu thụ ôxy (mg O 2 /g compost khô); m compost : khối lượng của mẫu phân compost khô (g); Mo 2 : khối lượng mol phân tử của ôxy =32.000 mg/mol; ∆no 2 : biến thiên về số mol của Nghiên cứu phát triển thiết bị đánh giá độ ổn định của phân bón hữu cơ dựa trên phương pháp xác định lượng ôxy tiêu thụ theo nguyên tắc đo áp suất Nguyễn Thanh àm 1 , Nguyễn Cảnh Việt 2 , Phùng Thị V 1 , Tạ Thị Thảo 3 , Dương Hồng Anh 1, 4 , Jean-Luc Vasel 5 , Phạm Hùng Việt 1* 1 Phòng Thí nghiệm Trọng điểm Công nghệ phân tích phục vụ kiểm định môi trường và an toàn thực phẩm (KLATEFOS), Trường ại học Khoa học Tự nhiên, ại học Quốc gia Hà Nội (VNU, Hanoi) 2 Khoa Vật lý, Trường ại học Khoa học Tự nhiên, VNU, Hanoi 3 Khoa Hoá học, Trường ại học Khoa học Tự nhiên, VNU, Hanoi 4 Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Môi trường và Phát triển bền vững (CETASD), Trường ại học Khoa học Tự nhiên, VNU, Hanoi 5 Công ty EcoService, Libramont, Vương quốc Bỉ Ngày nhận bài 8/9/2021; ngày chuyển phản biện 13/9/2021; ngày nhận phản biện 12/10/2021; ngày chấp nhận đng 18/10/2021 Tóm tắt: Phân bón hữu cơ hay phân compost/phân ủ là sản phẩm quan trọng trong xu hướng phát triển nông nghiệp công nghệ cao hiện nay. ộ ổn định của loại phân này không chỉ là một thông số chất lượng quan trọng mà còn có thể được sử dụng để theo dõi hiệu quả của quá trình ủ (composting). Nghiên cứu này đã phát triển được một thiết bị đánh giá độ ổn định của phân compost dựa trên phương pháp đo lượng ôxy tiêu thụ sử dụng nguyên tắc đo áp suất. Thiết bị tự chế tạo này có thiết kế cải tiến, khắc phục được nhược điểm còn tồn tại trong các thiết bị đo thương mại có cùng nguyên lý hoạt động, trong đó mẫu compost được chứa trong các giá để mẫu đặt giữa bình trong khi khí CO 2 sinh ra được hấp thụ bởi dung dịch KOH ở đáy bình. Thiết bị có khả nng hoạt động độc lập với dữ liệu được ghi trên thẻ nhớ mà không cần kết nối với máy tính. Sau khi chế tạo, thiết bị đã được kiểm tra hoạt động trong phòng thí nghiệm để đánh giá lượng ôxy tiêu thụ của 2 mẫu phân compost thực tế. Kết quả cho thấy, 2 mẫu này đều đáp ứng được quy định về độ ổn định của phân compost theo tiêu chuẩn Liên minh châu Âu với lượng ôxy tiêu thụ trong 4 ngày (AT4) nhỏ hơn 10,0 mg O 2 /g compost. Từ khóa: AT4, đo áp suất, độ ổn định, ôxy tiêu thụ, phân bón hữu cơ. Chỉ số phân loại: 2.7 * Tác giả liên hệ: Email: vietph@vnu.edu.vn DOI: 10.31276/VJST.63(11DB).70-74