49 Cumhuriyete İdeoloji Arayışı: 1931 Tarihli İlk CHF Programının Uzak ve Yakın Kökenleri ve Parti Programını Besleyen Kamuoyu Tartışmaları Selim Sezer * ÖZET 29 Ekim 1923 tarihinde cumhuriyetin ilan edilmesi hiç kuşkusuz modern Türk siyasal hayatının en önemli kırılma noktasıdır. Bununla birlikte bu kırılma geçmişle mutlak kopuş anlamına gelmediği gibi, yeni rejimin kurumlarının ve vizyonunun yerleşiklik kazanması da uzun bir zaman dilimine yayılmıştır. Her ne kadar 1923-1946 yılları arasında (küçük fasılalarla birlikte) hüküm sü- ren tek parti yönetimi yeni rejimle bir ve aynı şey anlamına gelmek zorunda değilse de, bu dönemde Cumhuriyet Halk Fırkası’nın/Partisi’nin tek kayda değer siyasi özne ve aynı zamanda rejimin kurucu ve asli unsuru olması sebe- biyle, fırkanın kurumsal ve ideolojik vasıfları ile Erken Cumhuriyet’in kurum- sal ve ideolojik vasıfları büyük ölçüde aynılaşmıştır. Bu doğrultuda, fırkanın sekiz yıl gecikmeli olarak ortaya çıkan programını aynı zamanda cumhuriyet rejiminin ideolojik yönelimlerini ifade eden ana metin olarak tanımlamak da yanlış olmayacaktır. Bu makalede, 1931 tarihli Üçüncü CHF Kongresi tarafından onaylanan fırka programının hem 1923’e, hatta meşrutiyet döneminin düşünsel tartışmalarına kadar giden uzak kökenleri, hem de 1930 sonbaharından itibaren siyasal haya- ta damgasını vuran majör gelişmeler - Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kapa- tılması, Mustafa Kemal Paşa’nın yurt gezisi, Recep (Peker) Bey’in fırka kâtibi umumiliğine atanması - ve hükümet yanlısı basındaki tartışmalar üzerinden şekillenen yakın kökenleri incelenmektedir. Döneme ait birincil kaynakların yoğun şekilde kullanıldığı makalenin ana argümanı, 1931 programıyla birlikte temel sacayakları halkçılık, sınıfların ve sınıf mücadelesinin reddi ve iktisadi devletçiliği aşan bir devletçilik olan bir ideolojinin ortaya çıktığıdır. Makalede, kalıcı olması beklenen bu yönelimlerin 1930’ların uluslararası siyasal atmosfe- rinden de önemli ölçüde beslendiği savunulacaktır. * Dr. Öğr. Üyesi, İstanbul Gedik Üniversitesi, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler (İngilizce) Bölümü, selim.sezer@gedik.edu.tr., ORCID: 0000-0001-7880-8614