ISSN:2667-4769, Cilt:6, Sayı:13, Ağustos 2023, s. 1-26 Yayın Geliş Tarihi / Article Arrival Date Yayınlanma Tarihi / The Publication Date 01/08/2023 31/08/2023 http://dx.doi.org/10.29228/jiajournal.71810 Gürcü Dini Mimarisinde Koç Figürü ve Koç Biçimli Mezar Taşları Üzerine Bir Değerlendirme Tahsin KORKUT 1 Muhammed Enes CANÖZ 2 Özet Koç tasviri, koç boynuzu, koç maskı ve koçbaşı gibi figürler erken çağlardan beri dünyanın birçok yerinde farklı sanat temaları için önemli bir yere sahip olmuştur. Koç biçimli heykeller veya mezar taşları da dünyada en yaygın sanat eserleri arasında yer almıştır. Kararlılık, güç ve liderlik ile ilişkilendirilen koç, son derece etkileyici bir hayvan olduğu kadar güçlü bir semboldür. Evcilleştirme yoluyla insanlık koyun ve koçlarla yakın bir ilişki kurmuştur. Bu ilişkinin etkisi insan kültürlerinde bulunur; İncil'deki ikonografiden Yunan zodyakına kadar koç, müthiş olduğu kadar etkilidir. Kültürden kültüre değişik anlamlar yüklenen koç figürleri bazen koruyucu güç, kuvvet, eril güç, yiğitlik, bereket, bolluk ve bazen de nazarlardan korunma ’gibi sembolik ifadelerle hayatın önemli bir parçası olmuştur. Asya kıtasına bakıldığında Moğolistan'dan Türkiye'ye kadar pek çok ülkede benzer amaçlarla, benzer form ve süslemelerle koç biçimli mezar taşlarının ortaya çıktığı görülmektedir. Gürcistan'da koç boynuzu ile ilgili eserler dikkate alındığında, koç boynuzu motifine birçok mimari yapıda rastlanmasının yanı sıra birçok yerde koç biçimli mezar taşlarına da rastlamak mümkündür. Bu makalemizde koç figürlü küçük el sanatlarının yanı sıra özellikle Gürcü dini mimarisinde yer alan koç başları ve Tiflis Etnografya Müzesi’nde sergilenen ve sırtında kilise modeli olan koç biçimli mezar taşları üzerine bir değerlendirme yapılmaya çalışılacaktır. Amacımız, yapılan bu değerlendirmeler neticesinde, koçbaşı heykellerinin kiliselere hangi amaçlarla yerleştirildiği ve nasıl bir sembolik anlam ifade ettiğini ortaya koymaya çalışmaktır. Anahtar Kelimeler: Koç, Koç boynuzu, Koç maskı, Koçbaşı, Koç biçimli mezar taşları. An Evaluation on the Ram Figure and Ram Shaped Tombstones in Georgian Religious Architecture Abstract Figures such as the depiction of a ram, ram horn, ram mask and ram head have had an important place for different art themes in many parts of the world since early times. Ram-shaped sculptures or ram-shaped tombstones have also been among the most common works of art in the world. Associated with determination, strength and leadership, ram is an extremely impressive animal as well as a powerful symbol. Through domestication, humanity has established a close relationship with sheep and rams. The impact of this relationship is found in human cultures; from biblical iconography to the Greek zodiac, ram is as effective as 1 Dr. Öğrt. Üye. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, tahsinkorkut@hotmail.com, Orcid: 0000-0002-2888-662X 2 Araş. Gör. Ardahan Üniversitesi, İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, menescanoz@ardahan.edu.tr, Orcid: 0000-0001-9662-988X 3 Bu makale bilimsel etik ve kurallara uygun hazırlanmış ve intihal incelemesinden geçirilmiştir. Etik kurul onayı gerektirmemektedir.