585 585 Piotr Rachwał Staropolskie księgi metrykalne w archiwach parafialnych archidiecezji lubelskiej* I. Wstęp. II. Terytorium. III. Staropolska rejestracja metrykalna a prawodawstwo kościelne. IV. Zasób ksiąg metrykalnych w świetle dotychczasowych badań. V. Stan obecny (XII 2013 r.) I. Wstęp Uzupełnienie wiedzy o zasobach archiwów parafialnych jest wciąż aktualnym postulatem, a pilną potrzebę działań w tym kierunku odczuwają dwa środowiska 1 . Po pierwsze, są to zawo- dowi historycy, świadomi bogactwa zgromadzonych tam materiałów źródłowych i możliwości poznawczych, jakie daje ich wykorzystanie 2 . Z drugiej strony, to badacze-amatorzy zaintereso- wani historią „małych ojczyzn”. Wśród nich najliczniejszą grupę stanowią genealodzy 3 . Zdo- bycie informacji o przodkach stanowi swojego rodzaju hobby. Dla części z nich poszukiwania tego typu są jednak czymś więcej, niż tylko formą spędzania wolnego czasu. Chęć zaspokojenia ciekawości idzie w parze z poszukiwaniem odpowiedzi na pytanie o swoją tożsamość, pytaniem szczególnie ważnym w dynamicznym, zatomizowanym, współczesnym świecie. Tego typu aktywność stanowi też skuteczną formę partycypacji w życiu kulturalnym, wyzwala zaintere- sowania historią narodową, pozwala kultywować tradycyjne wartości 4 . Kwartalnik Historii Kultury Materialnej nr 4/2015 * Wyrazy wdzięczności składam Metropolicie Lubelskiemu, Jego Ekscelencji Ks. Arcybiskupowi prof. dr hab. Stanisławowi Budzikowi za wsparcie projektu naukowego i umożliwienie dostępu do archiwów parafial- nych. Szczere podziękowania kieruję także w stronę dyrektora Archiwum Archidiecezjalnego Lubelskiego, Ks. dr hab. Jarosława Marczewskiego. Dziękuję ponadto wszystkim księżom proboszczom wspomnianych pa- rafii, którzy nie tylko udostępnili archiwa, ale często w trakcie prowadzonych kwerend poświęcili swój czas, okazali życzliwość i serdeczność. 1 M. Dębowska, Stań badań nad archiwami parafialnymi w Polsce, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościel- ne” (dalej cyt.: „ABMK”), 75, 2001, s. 11; A. Biernat, Księgi metrykalne w archiwach państwowych, tamże, s. 74–75. Zob. też: Archiwa i kancelarie w służbie Kościoła i nauki, red. W. Zawitkowska, W.P. Wlaźlak, Rzeszów 2012; Ochrona zasobu archiwów kościelnych, red. A. Laszuk, Warszawa 2012. 2 C. Kuklo, Staropolska rejestracja metrykalna ślubów, chrztów i pogrzebów w warsztacie badawczym historyka, [w:] Człowiek w teatrze świata. Studia o historii i kulturze dedykowane Profesorowi Stanisławowi Grzybowskiemu z okazji osiemdziesiątych urodzin, red. B. Popiołek, Kraków 2010, s. 42–43; J. Marczewski, Rękopiśmienne materiały źródłowe doby przedrozbiorowej do dziejów diecezji chełmskiej obrządku łacińskiego we współczesnych archiwach parafialnych archidiecezji lubelskiej, diecezji siedleckiej i diecezji zamojsko-luba- czowskiej, „ABMK”, 89, 2008, s. 249; H. Samsonowicz, Historia regionalna, „Małopolska”, t. XIII, 2011, s. 14–15. 3 O rosnącej lawinowo liczbie genealogów-amatorów korzystających z archiwów pisał w 2001 r. A. Biernat, op. cit., s. 66–67. Z perspektywy minionej dekady można stwierdzić, iż teza o trwałym charakterze tego zjawiska znajduje w pełni potwierdzenie. 4 O znaczeniu badań nad historią regionalną zob.: H. Samsonowicz, op. cit., s. 11–16. Czytelnik znajdzie tam także wybraną literaturę przedmiotu. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej 63 z. 4 (2015), pp. 585-601