Zagrożenie stereotypem, bezradność intelektualna a oceny szkolne dziewcząt z matematyki Sylwia Bedyńska Wydział Psychologii, SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny* Piotr Rycielski Instytut Badań Edukacyjnych Zagrożenie stereotypem to zjawisko, które pojawia się w czasie testowania pewnych zdolności, wskutek aktywizacji negatywnego stereotypu mówiącego o niskich zdolnościach własnej grupy. Jego konsekwencją jest pogorszenie wykonywania zadań wymagających tych zdolności. W przedstawionym badaniu mierzono za pomocą skali psychologicznej poczucie zagrożenia stereotypem u uczennic szkół podstawowych i gim- nazjów oraz sprawdzano jego związek z ocenami szkolnymi z matematyki. Ponadto, korzystając z rozważań teoretycznych o podobieństwie stereotypizacji i wyuczonej bezradności, testowano mediacyjną i modera- cyjną rolę bezradności intelektualnej z matematyki. Uzyskane wyniki sugerują, że bezradność intelektualna mediuje relację między poczuciem zagrożenia stereotypem na lekcjach matematyki a ocenami szkolnymi z tego przedmiotu. Słowa kluczowe: bezradność intelektualna, oceny szkolne z matematyki, zagrożenie stereotypem. © Instytut Badań Edukacyjnych Edukacja 2016, 1(136), 102–113 ISSN 0239-6858 * Adres do korespondencji: ul. Chodakowska 19/31, 03-815 Warszawa. E-mail: sbedynsk@swps.edu.pl E fekt zagrożenia stereotypem po raz pierwszy ujawniono w eksperymentach badających wpływ pozornie nieistotnych czynników sytuacyjnych, takich jak infor- macja o rodzaju mierzonych zdolności czy konstrukcja metryczki, na poziom wyko- nania testów osiągnięć szkolnych w gru- pach mniejszościowych (Steele i Aronson, 1995). Eksperymenty wykazały, że poinfor- mowanie Afroamerykanów wykonujących trudny test, że jest to test inteligencji, i prośba o zaznaczenie własnej rasy w metryczce testu, powodują obniżenie wyników. Gdy test jest przedstawiany jako miara koordynacji wzrokowo-ruchowej, różnice rasowe nie ujawniają się. Jak wykazano, zastosowana manipulacja prowadziła do pogorszenia wyników testowania za pośrednictwem poznawczej aktywizacji treści negatywnego stereotypu własnej grupy. Pionierzy badań nad zagrożeniem stereotypem wysunęli przypuszczenie, że zjawisko to może odpo- wiadać za obserwowaną lukę płciową lub rasową w osiągnięciach szkolnych i za rezyg- nację uczniów z grup mniejszościowych z kontynuowania nauki (Steele i Aronson, 1995). Inni badacze wykryli podobne konse- kwencje aktywizacji negatywnego stereotypu własnej grupy – m.in. obniżenie poziomu