120 RECENZJE MARIUSZ MIELCZAREK, MANOLIS I. STEFANAKIS, Rhodes: The Ancient and Medieval Monuments in 1882–1884 and count Karol Lanckoroński, Institute of Archaeology and Etnology of the Polish Academy of Sciences, Warsaw 2019, ss. 176 Nieodłącznym elementem krajobrazów wyspy Rodos są materialne pozostałości kultury antycznej i średniowiecznej. Zostały one wielokrotnie już opisane w relacjach osób odwiedza- jących to miejsce, albo jako cel, albo jako etap podróży między Europą a Bliskim Wschodem. Zetknięcie z tymi zabytkami osób o nieprzeciętnej wiedzy i wrażliwości niejednokrotnie przy- nosiło interesujące rezultaty. Mariusz Mielczarek i Manolis Stefanakis przedstawiają w swojej książce szczegóły dwóch wizyt na Rodos — w latach 1882/1883 oraz 1884 hrabiego Karola Lanckorońskiego z Brzezia (1848–1933) oraz towarzyszących mu osób, wśród których byli: malarz Jacek Malczewski (1854–1929), historyk sztuki prof. Marian Sokołowski (1839–1911), oraz archeolog, antropolog i fotograf, Felix von Luschan (1854–1924), z czasem Dyrektor Muzeum Etnologicznego (nazwa dzisiejsza) w Berlinie. Rozległe zainteresowania, podróże i działalność Karola Lanckorońskiego doczekały się wielu publikacji. Jego nazwisko, nie licząc kilku wzmianek, nie było jednak dotychczas wspo- minane w kontekście dziejów badań archeologicznych na Rodos. Omawiana książka szczegó- łowo wypełnia tę lukę. Jej największym walorem jest zebranie i opracowanie wszystkich danych, jakie Lanckoroński i jego zespół przywieźli z Rodos — rysunków, zdjęć (opisanych osobiście przez hrabiego lub jego córkę Karolinę), korespondencji oraz zabytków, a także wykorzystanie ich wartości źródłowej w prowadzonych przez siebie badaniach. Było to zadanie niełatwe, zważywszy na rozproszenie i zaginięcie części zbiorów oraz brak katalogu kolekcji należącej do hrabiego. Skrupulatna, wręcz detektywistyczna praca Autorów, polegająca m.in. na analizie detali pocztówek przedstawiających wnętrza pałacu Lanckorońskich, wsparta ogromną wiedzą archeologiczną i dużym doświadczeniem badawczym (zdobytym np. w Kymissali, gdzie bada- nia prowadził również Lanckoroński) oraz perfekcyjny warsztat, dały ciekawy efekt. Książka ma nie tylko znaczną wartość naukową, ale jest też pracą, którą czyta się z przy- jemnością. Tym bardziej, że przedstawia liczne, niepublikowane dotychczas zdjęcia ze słynnej fototeki Lanckorońskich. Pierwszy kontakt z książką M. Mielczarka i M. Stefanakisa wywołu- je zdziwienie, że materiały te czekały na opracowanie i publikację ponad 130 lat. Po jej lekturze zaś nasuwa się refleksja, że warto było czekać, bo praca „ostatniego humanisty” znalazła god- nych kontynuatorów. Miejmy nadzieję, że na podobnym poziomie zostaną opracowane również materiały przywiezione przez Karola Lanckorońskiego z Licji i Pamfilii. Krzysztof Jarzęcki (Toruń; http://orcid.org/0000-0002-4137-9729) JAN KLÁPŠTĚ, Vnímavý pozorovatel. Výbor z díla, red. Ludmila Luňáková, Martin Wihoda, Josef Žemlička, Nakladatelství Lidové nowiny, Praha 2019, ss. 321 Różne są sposoby uczczenia naukowych jubileuszy. Dominującą formą jest zebranie arty- kułów i rozpraw od ludzi „z branży”, kolegów, przyjaciół i osób nawet nieznanych jubilata, ale reprezentujących tę samą co on lub pokrewną dziedzinę badań. Takie Festschrifty stanowią obecnie sporą część produkcji naukowej. Ich poziom jest zróżnicowany, gdyż zawierają efekty pracy zazwyczaj kilkudziesięciu autorów. Najczęściej jednak to publikacje wartościowe, gdyż