Doi: 10.34247/artukluakademi.1152388| Araştırma Makalesi Gönderim Tarihi: 01.08.2022 Kabul Tarihi: 30.11.2022 Yayın Tarihi: 30.12.2022 Harran Bölgesi Arap Diyalektinin Kelime Semantiğinde Bazı Anlam Değişmeleri ve Alternatif Kelime Kullanımları  Abdulhakim Önel ** Atıf: Önel, Abdulhakim, Harran Bölgesi Arap Diyalektinin Kelime Semantiğinde Bazı Anlam Değişmeleri ve Alternatif Kelime Kullanımları, Artuklu Akademi, 2022/9 (2), 289-304. Öz: Şanlıurfa ili merkez ilçe ve köylerinin yanı sıra Harran ve Akçakale ilçelerinin tamamında, Viranşehir ve Ceylanpınar’ın büyük bir kısmında, Siverek, Birecik ve Hilvan’ın bazı köylerinde yaşayan Arap asıllı Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları günlük konuşmalarında yerel Arap diyalekti kullanmaktadırlar. Bu diyalekt, klasik lehçelerde görülen keşkeşe, istintâ, teltele, imâle, ‘an‘ane, ekelûni’l-berâğîs gibi birçok özelliği aynen yansıtmaktadır. Harran Arap diyalekti, Arap kabilelerinin bölgeye yerleştiği dönemden itibaren nesiller arasında sözlü olarak aktarılmış ve günümüze kadar ulaşmıştır. Bu süreç içerisinde diyalektte doğal olarak birtakım değişiklikler meydana gelmiştir. Zamanla kelimelerin aslî şekillerinde bazı değişimler meydana gelmiştir. Bu değişimler bazı seslerin telaffuzu, hece düzeni, kelimelerin anlam delaleti ve alternatif bazı kelime üretimi gibi hususlarda görülmektedir. Bu araştırmada Harran Arap diyalektinde kullanılan kelimelerde meydana gelen anlam genişlemesi, anlam daralması, anlam kayması gibi değişikliklerin yol açtığı delaletle ilgili hususlar ele alınmıştır. Bunun yanı sıra Modern Standart Arapçada bir manayı ifade etmek için kullanılan kelimelerin yerine bu diyalektte alternatif kelimelerin kullanılması mukayeseli olarak incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belağatı, Lehçe, Diyalekt, Şanlıurfa, Harran, Harran Arap Diyalekti, Anlam Değişimi Some Semantic Shifts and Neologisms in Word Semantics of Arabic Dialect in Harran Region Citation: Önel, Abdulhakim, Some Semantic Shifts and Neologisms in Word Semantics of Arabic Dialect in Harran Region, Artuklu Akademi, 2022/9 (2), 289-304. Abstract: Citizens of the Republic of Turkey of Arab origin living in the central districts and villages of Şanlıurfa, as well as in all Harran and Akçakale districts, most of Viranşehir and Ceylanpınar, and some vil lages of Siverek, Birecik and Hilvan, use the local Arabic dialect in their daily conversations. This dialect exactly reflects many features seen in classical dialects such as kashkasha, istinta, taltala, imala, anana, akaluni'l-baraghis. The Harran Arabic dialect has been transmitted orally between generations since the era of Arab tribes’ settlement in the region and has survived to the present day. Naturally, some changes occurred in the dialect between these periods. There existed some changes also in the original form of words over time. These changes are seen in the pronunciation of some sounds, syllable order, the meaning of words and the production of some alternative words. In this study, the issues related to the signification, such as semantic expansion, semantic contraction, and semantic shift in the words used in the Harran Arabic dialect are discussed. In addition, the use of alternative words-neologisms- in this dialect instead of the words used to express a meaning in Modern Standard Arabic is discussed. Keywords: Arabic Language and Rhetoric, Dialect, Sanliurfa, Harran, Harran Arabic Dialect, Semantic Shift Giriş Harran bölgesi, tarihte “el-Cezîre” veya “el-Cezîretu’l-Furâtiyye” adı verilen Dicle ile Fırat nehirleri arasındaki bölgede yer almaktadır. 1 Bu bölge milattan önceki dönemden itibaren Arap kabilelerine yurt olmuştur. 2 Hatta bölgeye yerleşen Arap kabilelerin isimlerine nispetle bölge üç kısma ayrılmıştır. Bunlar,  Bu makale “Harran Bölgesinde Konuşulan Arap Diyalektinin Dil Bilimsel Özellikleri ve Sözlü Edebiyat Malzemeleri” başlıklı doktora tezinin (İnönü Üniv. SBE, 2022) ‘anlam bilgisi’ bölümü genişletilerek hazırlanmıştır. ** Dr. Öğr. Gör. Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Arap Dili ve Belagati Bölümü, ahonel@harran.edu.tr 1 Ebu’l-Fezâil Safiyyüddîn Abdulmümin b. Abdulhak b. Abdullâh el-Bağdâdî İbn Abdilhak, Merâsidu’l-ittilâ‘ ‘alâ esmâi’l-emkineti ve’l-bikâ‘, thk. Ali Muhammed el-Bicâvî (Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, 1954), 1/251. 2 Muhammed Câsım Hammâdî, el-Cezîretu’l-Furâtiyye ve’l-Mûsul (Bağdat, 2011), 127.