Ołena BUDNYK 1 METROPOLITA ANDRZEJ SZEPTYCKI O JEDNOŚCI KULTURY, SZTUKI I NAUKI Wprowadzenie Dziś w dziedzinie naukowej i politycznej spotykamy ostrą polemikę w wielu kwestiach dotyczących światopoglądu i działalności Andrzeja Szeptyckiego (właściwie Roman Maria Aleksander Szeptycki, 1865-1944) – jednej z największych postaci Kościoła katolickiego w pierwszej połowie XX wieku, doktora prawa, działacza religijnego, Biskupa ukraińskiego Kościoła greckokatolickiego. Działalność Metropolity Andrzeja Szeptyckiego jest niezwykle wielostronna. Czołowe miejsce w niej należy do twórczej pracy, wychowaniu młodego człowieka w duchu patriotyzmu i wartości chrześcijańskich rodziny. Ród Szeptyckich – jeden z najstarszych szlacheckich rodów, który dał światu wiele wybitnych imion w rozwoju Kościoła greckokatolickiego i Kościoła rzymsko-katolickiego polskiego. Chociaż Andrzej Szeptycki pochodził z rodziny katolickiej, poświęcił swoje życie dla ukraińskiego Kościoła greckokatolickiego. Ówczesny mieszkający w Rosji Ukrainiec J. Stryżowski pisał o nim w ten sposób: "Metropolita hrabia Andrzej Szeptycki – przekonany katolik, jednak jest wierny wschodniemu obrządkowi, jest uniatem w duchu, prawdziwy patriota swojego narodu i świadomy syn Ukrainy- Rusi" 2 . Przejście Szeptyckiego do Kościoła greckokatolickiego w rzeczywistości nie było zdradą katolicyzmu, jak mu to zazwyczaj zarzucano. "Kocham Polskę, polską literaturę. Jednak język ludzi, wśród których się wychowałem, stał się moim językiem. Pieśń jego stała się moją pieśnią. Podobno do świętego Pawła, który mówi, który mówi: stałem się Żydem dla Żydów i Grekiem dla Greków. Dla wszystkich stał się swoim, aby uratować wszystkich" – mówił o sobie Andrzej Szeptycki. Papież Leon XIII błogosławił ten jego zamiar na osobistej audiencji 1886 roku, doskonale czując duch misyjny młodego człowieka. W roku 1900 Papież Leon XII ogłosił Andrzeja Szeptyckiego Metropolitą Halickim. I cała działalność, kolejne 44 lata sprawowania przez Andrzeja Szeptyckiego władzy na Halickiej metropolii tylko potwierdziły, że wybór Papieża był natchniony Bogiem. Jednak, będąc jeszcze młodym, napisał: "Wiem dokładnie, co mnie czeka. Polacy uznają mnie za Ukraińca, a Ukraińcy będą mnie traktować jako Polaka. Daremnie! Bóg woła, muszę iść!" 3 (Z listów do matki). Andrzej Szeptycki promuje ideę zjednoczenia wszystkich chrześcijan, natomiast Kościół greckokatolicki uważał za most pomiędzy Kościołem Wschodnim i Zachodnim. Szczególnie dążył do zrozumienia ukraińskiego i polskiego narodów, i głęboko przeżywał, jeśli tego nie było. Jednak sytuacja polityczna tego czasu nie dała mu możliwości zawsze publicznie wyrażać swoją opinię w tej sprawie. W roku 1907 metropolita halicki otrzymał od Papieża Piusa X uprawnienie i błogosławieństwo na działalność apostolską i misyjną wśród ludności prawosławnej na ziemiach, 1 Ołena BUDNYK, prof. dr hab., Przykarpacki Uniwersytet Narodowy imenia Wasyla Stefanyka, Iwano- Frankiwsk, Ukraina. 2 Ю. Стрыжовский, Украинское духовенство в Галиции, [w:] Украинская жизнь, Мoskwa 1913, No. 1, s. 81–91. 3 Софія з Фредрів Шептицька. Молодість і покликання о. Романа Шептицького, wyd. Культ.-мист. фонд ім. Андрея Шептицького, Lwiw 2001, s. 85; Andrzej Szeptycki, Pisma wybrane, wybór: Maria H. Szeptycka, o. Marek Skórka OSBM, Kraków 2000, wyd. Znak.