Olga Miriam Przybyłowicz „Baranek pieczony nadziewany, buraki, po sztuce kołacza” 1 . Świąteczne obiady bernardynek krakowskich w drugiej połowie XVIII wieku Abstrakt: Artykuł wpisuje się w dynamicznie rozwijający się w ostatnim czasie w Polsce i zagra- nicą nurt badań nad kulturą kulinarną. Na podstawie ostatniej części księgi rachunkowej bernardynek krakowskich z drugiej połowy XVIII w. dokonano wstępnej analizy świą- tecznego menu obiadowego, rzadziej kolacyjnego zakonnic w okresie od listopada 1765 do listopada 1766 r. Jadłospis był odmienny od posiłków spożywanych w dni powszednie pod względem liczby dań głównych i ich różnorodności. Jak wynika z zestawień, zakon- nice przestrzegały postów kościelnych przed Wielkanocą, Bożym Narodzeniem oraz przez cały rok w środy, piątki i soboty. Z przyrządzanych mięs najpopularniejsza była cielęcina i wołowina oraz drób, z ryb — szczupaki. Z produktów mącznych najczęściej jedzono kaszę, zaś z zup rosół. Bernardynki spożywały też jarzyny i owoce krajowe. Spośród słodkości w badanym źródle najczęściej wymieniono pierniki. Do świątecznych obiadów serwowano wino oraz wódkę; brak informacji o piwie. Abstract: This article is part of a research trend that is currently developing dynamically in Poland and abroad: studies on culinary culture. On the basis of the last part of the account book of the Kraków Bernardine Nuns from the second half of the 18th century, the author conduc- ted a preliminary analysis of the nuns’ festive dinner (and more rarely supper) menus from November 1765 to November 1766. The menus differed from weekday meals in terms of the number of main courses and their variety. According to the lists, the nuns observed church fasts before Easter and Christmas, and throughout the year on Wednesdays, Fridays, and Saturdays. The most popular meats were veal and beef, poultry, and fish (pike). As for flour-based products, groats were most frequently consumed, while the most popular soup was broth. The Bernardines also ate vegetables and domestic fruit. Among sweets, ginger- bread is the most commonly mentioned in the discussed written record. Wine and vodka were served with festive dinners; there is no information about beer. Słowa kluczowe: nowożytność, monastycyzm, kultura kulinarna, wyżywienie, bernardynki, Kraków Key words: modernity, monasticism, culinary culture, nutrition, Bernardine nuns, Kraków Wśród klasztornych ksiąg rachunkowych, które od lat są przedmiotem moich zainteresowań, na szczególną uwagę zasługuje rękopis z klasztoru Bernardynek przy kościele św. Józefa w Kra- kowie. Zawiera on nie tylko cenne wiadomości o rzeczach i cenach, ale również bogate infor- macje dotyczące funkcjonowania tej klauzurowej wspólnoty. Choć został spisany w drugiej połowie XVIII w., czyli w okresie, z którego pochodzi większość zachowanej w klasztorach dokumentacji rachunkowej 2 , to jednak jego wartość jest nie do przecenienia. Obejmuje lata KWARTALNIK HISTORII KULTURY MATERIALNEJ 69 (3), 2021 PL ISSN 0023-5881; e-ISSN 2719-6496 www.iaepan.edu.pl the CC BY 4.0 license (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/) DOI: 10.23858/KHKM69.2021.3.005 1 Cyt. za: ABern.Kr., sygn. 99, Rachunki, s. 158, menu z Niedzieli Wielkanocnej. 2 Źródła rachunkowe znajdują się m.in. w Archiwum Narodowym w Krakowie, Bibliotece Jagiellońskiej i Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie, Dochody i wydatki. 2002–2004; Gronowski T.M. 2007, s. 42–43; Przybyłowicz O.M. 2013, s. 101–102; Przybyłowicz O.M. 2019, s. 320 i n.