98 Türkiye’de Küçük Ruminantlarda Brusellozun Kontrol ve Eradikasyon Stratejileri Şahin ÇAKIR 1 * Murat YILDIRIM 2 1 Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Ankara-Türkiye 2 Kırıkkale Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Kırıkkale-Türkiye Geliş Tarihi/Received Kabul Tarihi/Accepted Yayın Tarihi/Published 5.04.2018 14.11.2018 31.12.2018 GİRİŞ Bruselloz; Sığır, koyun, keçi, koç, domuz gibi hayvanlarda özellikle uterus, meme, testis gibi genital organlara yerl e- şerek abortus, infertilite, epidimitis ve orşitise neden olan kronik, bulaşıcı, nekrotik ve yangısal karekterde zoonoz bir hastalıktır (1). Enfekte hayvanların sütleri, süt ürünleri ve atık materyalleriyle etkenler insanlara bulaştıkları için halk sağlığı yönünden tehlike arz etmektedir. Ayrıca hastalık evcil hayvanlarda ciddi ekonomik kayıplara neden olmak- tadır. Dünya’daki yaygın infeksiyöz zoonoz hastalıklardan biridir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) dünya çapında her yıl raporlanan 500.000 insan bruselloz vakasına işaret etmek- tedir (2). İnsan brusellozu olgularının % 70 ’inden B.melitensis, % 25 ’inden B.abortus ve % 5’inden de B.suis sorumludur (3) Tablo 1. Brusella türlerinin öncelikli konak tercihleri ve insan için patojenitesi (4,5). *İmmun riski olan bir avcıda B.suis biovar 2 enfeksiyonun bir vakası Fransa’da tanımlanmıştır. **Bir insanda laboratuvar kontaminasyonu İngiltere’de tanımlanmıştır. Enfeksiyonun kaynağı deniz memelilerine dayandırılamamasına rağmen, doğal edinilmiş iki vaka tanımlanmıştır. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi http://www.dicle.edu.tr/veteriner-fakultesi-dergisi Derleme/Review ISSN:1307-9972 e-ISSN:1308-0679 Brusella Türleri Biovarları Öncelikli Konakları İnsan İçin Patojenitesi B.melitensis 1-3 Koyun, keçi Yüksek B.abortus 1-6, 9 Sığır Yüksek B.suis 1, 3 Domuz Yüksek 2 Vahşi ayı ve tavşan Hayır* 4 Ren geyiği, karibu Yüksek 5 Rodentler Hayır B.neotomae - Çöl ağaç ratı Hayır B.ovis - Koç Hayır B.canis - Köpek Orta B.ceti - Memeli deniz hayvanları Bilinmiyor** B.pinnipedialis - Yüzgeç ayaklılar Bilinmiyor** B.microti - Tarla faresi, tilki Bilinmiyor B.inopinata - Bilinmiyor Yüksek B.papionis - Babun yavrusu Bilinmiyor Özet Bu derleme, Dünya’da yaygın infeksiyöz zoonoz hastalıklardan biri olan, halk sağlığı yönünden tehlike arz eden ve evcil hayvanlarda ciddi ekonomik kayıplara neden olan koyun ve keçi brusellozunun ülkemizde kontrol ve eradikasyonunu sağlamayı ve uygun olan stratej iyi ortaya koymayı amaçlayan güncel bir çalışmadır. Bu kapsamda, güncel literatür taraması yapılarak ülkemizde Tarım ve Orman Bakanlığınca yürütülen sero-survey, kontrol ve eradikasyon çalışmaları incelenmiş ve yürütülen kontrol çalışmalarının fayda-maliyet analizleri değerlendirilmiştir. Sonuç olarak; Ülkemizde küçük ruminantlarda bruselloz hastalığının kontrol ve eradikasyonu ile il gili yapılacak olan çalışmalara katkı sağlanması amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Küçük ruminant, bruselloz, kontrol, eradikasyon, strateji Control and Eradication Strategies of Brucellosis Small Ruminants in Turkey Abstract This review is up to date with the purpose of supplying national control and eradication and appropriate strategy of sheep and goat brucellosis, which is one of the common infectious zoonotic diseases in the world, causing public health risks and serious economic losses in domestic animals. Within this context, latest literature survey was conducted, sero-surveys, control and eradication studies carried out by the Ministry of Agriculture and Forest in Turkey were examined and benefit-cost analyzes of the performed control studies were evaluated. As a result; it is aimed to contribute to the work that will be done about performing control and eradication studies against brucellosis in small ruminants in Turkey. Key Words: Small ruminant, brucellosis, control, eradication, strategy Çakır ve Yıldırım, Dicle Üniv Vet Fak Derg 2018;11(2):98-104