1. GİRİŞ Az gelişmiş ülkelerin kalkınma çabalarında dev- letin önemli roller üstlenmesinin ve birçok sektörde yatırımlar yapmasının altında kamu yatırımlarının büyümeye olumlu etkisi olduğu düşüncesi bulun- maktadır. Gunnar Myrdal ve Albert O. Hirshman gibi kalkınmacıların düşüncesine göre devlet, altyapı, eğitim ve sağlık gibi yatırımlarla gerek ulusal dü- zeyde gerekse bölgesel düzeyde ekonomileri olum- lu yönde etkilemektedir (Mrydal, 1957; Hirschman, 1958). Bu bağlamda kamu yatırımlarının bölgesel düzeydeki dağılımı, bölge ekonomilerini etkilediği gibi, bu bölgelerin ulusal GSYİH’dan aldıkları payları da etkileyecektir. Şöyle ki, kamu yatırımlarının belirli bölgelerde yoğunlaşması o bölgelerin büyümesini hızlandırırken, bu yatırımlardan daha düşük pay alan bölgeler daha düşük bir büyüme gösterecek ve za- man içinde bölgeler arasındaki gelir dağılımı giderek bozulabilecektir. Tersinden ifade edilirse, kamu yatı- rımlarının daha dengeli dağıtılması, bölgesel gelir- lerin de daha dengeli dağılmasına yol açabilecektir. Yani, bölgesel eşitsizlik olarak tanımlanabilecek böl- geler arasındaki gelişmişlik farkları, çeşitli alanlarda- ki kamu yatırımlarından doğrudan ve dolaylı olarak etkilenecektir. Bu nedenle bu iki eşitsizlik arasındaki ilişkileri ortaya koymak, ülkeler açısından uygulana- cak kamu yatırımları politikası ve bölgesel kalkınma politikası açısından oldukça önem taşımaktadır. Bu amaçla bu çalışmada Türkiye’de illere yapılan kamu yatırımlarının alansal dağılımınının bölgesel eşitsizlikleri etkileyip etkilemediği sorusu araştırıl- mıştır. Bunun için kamu yatırımlarının dağılımı ile GSYİH’nın illere göre dağılımı arasında bir nedensel- lik ilişkisi araştırılmıştır. Çalışmada ilk olarak kamu ya- tırımları ve bölgesel ekonomilere ilişkin literatür öze- ti verilerek daha önceki çalışmalarda genel bulgulara yer verilmiştir. Analiz kısmında, dağılımlardaki eşit- sizliği ölçmek için Gini indeksleri hesaplanmış ve bu indeksler arasında nedensel bir bağ olup olmadığı Granger nedensellik testi ile incelenmiştir. Türkiye’de konuyla ilgili az sayıdaki yatay-kesit ve panel veri analizleri kullanan çalışmaların aksine, bu çalışmada zaman serisi ekonometrisi kullanılmıştır. Böylelikle, ilgili eşitsizlikler arasında kısa ve uzun dönemli ilişki- leri araştırmak mümkün hale gelmiştir. Kamu Yatırımları ve Bölgesel Eşitsizlik: Bir Nedensellik Analizi, 1975-2001 Public Investments and Regional Inequality: A Causality Analysis, 1975-2001 Lütfü ÖZTÜRK 1 Cilt: 12 • Sayı: 4 • Ekim 2012 ss. 487-495 487 1 Doç. Dr., Karadeniz Teknik Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, lutfuozturk@ktu.edu.tr EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW ÖZET Bu çalışmada Türkiye’de kamu yatırımları ile bölgesel eşitsizlik arasındaki ilişki 1975-2001 dönemi için incelenmiştir. Öncelik- le kamu yatırımlarının ve ulusal GSYİH’nın iller arasında hangi ölçüde eşitsiz dağıldığı Gini indeksi yardımıyla hesaplanmış, daha sonra bu indeks değerlerine Johansen eş-bütünleşme ve Granger nedensellik testleri uygulanmıştır. Elde edilen bul- gulara göre kamu yatırımlarının iller arasındaki dağılımı ile GSYİH’nın iller arasındaki dağılımı arasında bir eş-bütünleşme söz konusudur. Ancak bu uzun dönemli ilişki, kamu yatırımla- rından bölgesel eşitsizliğe doğru tek yönlüdür. Aynı şekilde, Granger nedensellik testleri de kısa ve uzun dönemde yalnızca kamu yatırımlarının bölgesel eşitsizliği etkilediğine işaret et- mektedir. Bu bulgular, Türkiye’de kamu yatırımlarının bölgesel eşitsizliklerde önemli bir faktör olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Kamu yatırımları, bölgesel eşitsizlik, granger nedensellik. ABSTRACT In this study, it has been investigated the relationship between public investments and regional inequality for the 1975-2001 periods. Firstly, inequality in provincial public investments and GDP was accounted by using Gini index, and then these indexes have been analyzed by Granger causality and Johansen co-integration tests. According to results, there is a co-integration relationship between distribution of provincial public investments and GDP. But this relationship is one-way from public investments to provincial incomes. Furthermore, Granger causality tests indicate that only inequality in public investments cause regional inequality in the short and long run. These results can be interpreted that public investments have important impacts on regional imbalances in Turkey. Keywords: Public investments, regional inequality, granger causality.