29 Kamil Zaradkiewicz 1 Pożytki w prawie cywilnym Część I – Zagadnienia ogólne, pożytki naturalne rzeczy DOI: 10.5604/01.3001.0053.8965 Streszczenie: W polskim Kodeksie cywilnym z 1964 r. pożytki określane w niektórych innych prawodaw- stwach europejskich jako „owoce” (wzorem prawa rzymskiego - fructus) zostały uregulowane w sposób zbliżony do przyjętego w kodeksie cywilnym niemieckim z 1896 r. W przeciwień- stwie jednak do doktryny niemieckiej w piśmiennictwie polskim dotychczas problematyka ta nie doczekała się pogłębionej analizy, lecz zasadniczo jedynie wzmianek w podręcznikach oraz krótkich komentarzy. Celem artykułu jest przedstawienie węzłowych problemów dotyczących kategorii prawnej „pożytków” w polskim prawie cywilnym na tle historycznym i porównawczym. Z uwagi na daleko idące podobieństwo do regulacji niemieckiej zaprezentowano także istotne różnice wynikające z odmiennych regulacji szczegółowych w polskim k.c. w porównaniu z tymi, jakie przyjął prawodawca niemiecki. W pierwszej części analizy, poza ogólnymi uwagami historycznymi i porównawczymi, za- prezentowano zasadnicze kweste dotyczące ogólnego pojęcia „pożytków” oraz podziałów przyjętych zarówno w kodeksie, jak i w nauce prawa. Przedstawiono także istotne problemy dotyczące kluczowej kategorii tzw. naturalnych pożytków rzeczy, które w piśmiennictwie nie- mieckim określane są też jako „bezpośrednie”. Chodzi o takie pożytki, które przysługują z rze- czy bezpośrednio jej właścicielowi. Jest on niejako „pierwotnym” uprawnionym do pobierania pożytków, jakie przynosi rzecz do niego należąca. Zakres podmiotowy odróżnia tę kategorię od innych pożytków, które rzecz może przynosić (także w postaci materialnych dóbr „zrodzo- nych” przez rzecz), a które określane są jako „pożytki prawa”. Termin ten wiąże się nie tyle z charakterem prawnym samego pożytku jako przedmiotu prawa, co raczej z tym, iż podstawą do pobierania określonego pożytku jest prawo podmiotowe (inne niż własność). Szczegółowe dalsze podziały zostaną przedstawione w drugiej części pracy. Słowa kluczowe: owoce, pożytki, własność, prawo cywilne, prawo rzeczowe 1 Autor jest doktorem habilitowanym nauk prawnych, sędzią Sądu Najwyższego i adiunktem w Katedrze Prawa Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, ORCID: 0000-003-3067-3583.