marifetname 10/2 (Aralık 2023), 469-505 | Araştırma Makalesi marifetname | ISSN: 2757-752X Karşılaştırmalı Bir Perspektiften Hadis ve Kırâat İlimlerinde Sıhhat Şartları Dr. Öğr. Üyesi Nizamettin Çelik | ORCID: 0000-0002-3166-3830 | nizamettin.celik@firat.edu.tr Fırat Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri, Kırâat Ana Bilim Dalı, Elazığ, Türkiye ROR ID: https://ror.org/05teb7b63 Öz Kırâat ve hadis ilimleri, dînin iki temel kaynağının güvenli naklini sağlayan bir bütünün iki parçası hükmündedir. Her bir disiplinin kendi bünyesinde bilgi intikalinin güvenliğinin tesisi için gözettiği temel şartları vardır. Kırâat ilminde sıhhat şartları icmali olarak senedin sahîh olması, hattı Mushaf’a ihtimali de olsa uyumluluk göstermesi ve Arap dil kaidelerine uygunluk arz etmesi gibi içinde tali şartları da barındıran kriterler öne çıkmaktadır. Hadis ilminde ise rivayetler, nakledenlerin sayısına göre mütevâtir ve âhâd olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Âhâd haberin aktarımını sağlayan râvilerin her tabakadaki sayısına göre meşhûr, azîz ve garîb şeklinde tespiti yapılmış ve bunların makbûl ve merdûd olanlarını belirlemek için de sıhhat şartları oluşturulmuştur. Bu sıhhat şartları adâletü’r-râvi ve zabtu’r-râvi şeklinde iki rükne racidir. Bu iki ilim dalının benzer ve farklı sıhhat şartları vardır. Kur’ân’ın aktarımında mushafîden; hadisin aktarımında ise sahafîden uzak durulmasıyla ilgili uyarı bu iki ilim dalında derinleşen, güçlü bir hafızaya sahip âlimleri ön plana çıkarmıştır. Kırâat ilminde senedin sahîh olması şeklindeki sıhhat şartı, hadis ilmindeki senedin muttasıl olması şartını da içeren çok boyutlu bir anlam gerçekliğini ifade etmektedir. Senedin sahîh olması kavramı kapsamında râvilerin adîl ve zabıt olması; rivâyetin şaz ve illet barındırmaması, kırâat âlimleri nezdinde de meşhûr olup galat sayılmaması şartları yer almaktadır. Çalışmada önce kırâat ilminin sıhhat şartları ayrı başlıklar altında ele alınmış ve bunların tafsilatlı şartları izah edilmeye çalışılmıştır. İkinci olarak hadis ilminin sıhhat şartları açıklanmıştır. Son tahlilde bu iki disiplinin rivâyetin aktarımında gözettikleri sıhhat şartları ve bunlarla bağlantılı hususlar karşılaştırmalı bir perspektiften ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Hadis, Kırâat, Mushaf, Makbûl, Zabt, Saḥîḥ. Atıf Bilgisi: Çelik, Nizamettin. “Karşılaştırmalı Bir Perspektiften Hadis ve Kırâat İlimlerinde Sıhhat Şartları”. Marifetname 10/2 (Aralık 2023), 469-505. https://doi.org/10.47425/marifetname.vi.1364165 Geliş Tarihi 21.09.2023 Kabul Tarihi 11.10.2023 Yayım Tarihi 31.12.2023 Değerlendirme İki Dış Hakem / Çift Taraflı Körleme Etik Beyan Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur. (Nizamettin Çelik) Benzerlik Taraması Yapıldı – iThenticate Etik Bildirim marifetnameetikbildirim@gmail.com Çıkar Çatışması Çıkar çatışması beyan edilmemiştir. Finansman Bu araştırmayı desteklemek için dış fon kullanılmamıştır. Telif Hakkı & Lisans Yazarlar dergide yayınlanan çalışmalarının telif hakkına sahiptirler ve çalışmaları CC BY-NC 4.0 lisansı altında yayımlanmaktadır.