Fırat Üniv. Fen ve Müh. Bil. Dergisi Science and Eng. J of Fırat Univ. 20 (4), 617-626, 2008 20(4), 617-626, 2008 Diyarbakır-Karacadağ Bazalt Taşlarının Mekanik Özelliklerinin İncelenmesi Servet YILDIZ, Nursen IŞIK * , Oğuzhan KELEŞTEMUR Fırat Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi, Yapı Eğitimi Bölümü, Elazığ, Türkiye. * Dicle Üniversitesi, Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Diyarbakır, Türkiye. e-mail: syildiz@firat.edu.tr (Geliş/Received: 23.06.2008; Kabul/Accepted: 06.08.2008) Özet: Bu çalışmada, Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bulunan Diyarbakır-Karacadağ bazalt taşının mekanik özelliklerini belirleyebilmek amacıyla, yayılım alanlarına göre farklılık gösteren üç bölgeden alınan numuneler üzerinde deneysel çalışmalar yapılmıştır. Bu amaçla, numuneler üzerinde tek eksenli basınç dayanımı, indirekt çekme dayanımı (brazillian), nokta yükü dayanımı indeksi, darbeli aşınma kaybı (los angeles) ve kaya sertliği belirleme deneyleri yapılmıştır. Elde edilen deneysel veriler ışığında, bazalt taşlarının hem geleneksel hem de mimari yapılarda birçok malzemenin yerini alarak yaygın bir şekilde kullanım alanı bulabileceği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bazalt taşı, Mekanik özellikler, Mimari yapılar. Investigation of the Mechanical Properties of Basalt Stones in the Diyarbakır-Karacadağ Abstract: In this study, experimental studies have been carried out to determine the mechanical properties of basalt stones, which taken from three different regions according to their spread fields in the Diyarbakır- Karacadağ, which is located in the Southeast Anatolian Region of Turkey. For this purpose, uniaxial compresssive strength, indirect tensile strength (Brazilian), point load strength, abrasion test and rock hardness tests were performed on the samples. As a result of this study, it has been found that Diyarbakır Karacadağ Basalts can be used for both traditional and modern architecture constructions by superseding a great deal of materials. Keywords: Basalt stone, Mechanical properties, Architecture constructions. 1. Giriş Doğal taşlar, insanoğlunun var oluşundan beri yaşama alanlarını oluşturmaya başladığı dönemlerde inşa etmiş olduğu mekânlar ve yapılarda en önemli yapı malzemesi olmuştur. Doğal taşların doğadaki yaygınlığı, çeşitliliği ve basit alet ve yöntemlerle işlenebilme özelliği, basınca karşı dayanımı ve herhangi bir bağlayıcıya gerek kalmadan bünyesinde statiklik ve süreklilik yaratması gibi özellikleri bu malzemenin geçmişte ve günümüzde tercih edilmesinde en büyük etken olmuştur. Bazalt, doğal taşlar sınıflandırmasında volkanik kayaçlar arasında yer almaktadır. Esas olarak feldspattan oluşan, kristal ve yoğun hamur bünyeli veya camlaşmış şekilde doğada bulunan koyu gri ve siyah renkli volkanik bir kayaç olan bazalt Türkiye’de Diyarbakır ve Afyon illeri ile Trakya bölgesinde değişik özelliklerde yaygın olarak bulunmaktadır. Diyarbakır-Karacadağ bazalt yatakları Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde geniş alanları kaplamaktadır. Bu bazalt taşlarının oluşumunu sağlayan Karacadağ volkanından inen bazalt akıntısı, özellikle Diyarbakır’ın üç bölgesinde yaygınlık göstermiştir. Batısında Diyarbakır-Şanlıurfa, kuzeyinde Diyarbakır- Elazığ ve doğusunda Diyarbakır-Mardin yolu üzerindeki bölgelerde 120-130 km çapında geniş bazalt platolarına rastlanmaktadır. Diyarbakır-Karacadağ bazaltının göstermiş olduğu yüksek aşınma dayanımı, düşük ısıl iletkenlik, asitlere ve dona karşı dayanıklılık gibi