Đánh giá hoạt tính kháng dòng tế bào ung thư phổi a549 108 ÁNH GIÁ HOẠT TÍNH KHÁNG DÒNG TẾ BÀO UNG THƯ PHỔI A549 CỦA HẠT NANO POLYMER BỌC -mangostin Nguyễn Thị Mai Phương 1,2 *, Trần ại Lâm 2 , Tạ Thu Mai 1 , Nguyễn Trung Hợp 1 1 Viện Công nghệ sinh học, Viện Hàn lâm KH & CN Việt Nam 2 Học Viện Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Viện Hàn lâm KH & CN Việt Nam TÓM TẮT: Alpha-mangostin (AMG) phân lập từ vỏ quả mng cụt (Garcinia mangostana L.) đã được phát hiện có nhiều hoạt tính sinh học quý, đặc biệt là hoạt tính kháng ung thư mạnh. Tuy nhiên, việc ứng dụng bị hạn chế nhiều do hoạt tính tan trong nước kém. ể khắc phục nhược điểm này, một trong những giải pháp có thể thực hiện là tạo dạng hạt nano có khả nng phân tán tốt trong nước. Trong nghiên cứu này, hạt nano bọc AMG với chất mang ß-cyclodextrin (NMG) đã được tạo ra với kích thước < 50 nm, có khả nng phân tán tốt trong nước và có hoạt tính ức chế mạnh sự phát triển của dòng tế bào ung thư phổi A549 với giá trị IC 50 đạt 4,86 g/ml. Quan sát dưới kính hiển vi hunh quang phát hiện thấy NMG (NMG) đã xâm nhập vào tế bào tương tự như AMG tự do. Kết quả nhuộm nhân cho thấy, xử lý NMG làm cho nhân tế bào to hơn rõ rệt so với đối chứng và AMG tự do. Các số liệu thu được đã chứng tỏ dạng hạt NMG đã cải tạo được tính tan của AMG mà vẫn duy trì được hoạt tính kháng tế bào ung thư. Từ khóa: Garcinia mangostana, -mangostin, độc tính tế bào, hạt nano, tế bào ung thư. MỞ ẦU Alpha-mangostin (AMG) (hình 1) là một chất xanthone được phân lập từ vỏ quả mng cụt (Garcinia mangostana L.) và đã được chứng minh là có hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm, kháng viêm cao cng như có hoạt tính kháng ung thư in vitro triển vọng với nhiều dòng tế bào ung thư (Ee et al., 2006, 2008; Kosem et al., 2013; Nguyen et al., 2011, 2014, 2015). Tuy nhiên, việc ứng dụng các hoạt tính trong điều trị bệnh bị hạn chế do tính tan trong nước kém (chỉ đạt 0,2 μg/ml) (Aisha et al., 2012) . Một trong những phương pháp để khắc phục nhược điểm này là tạo hạt nano bọc AMG có khả nng phân tán tốt trong nước, nhờ đó cải thiện sự phân bố và tng sinh khả dụng. Do kích thước nhỏ và sinh khả dụng được cải thiện, các hạt nano có thể di chuyển trong mạch máu với thời gian dài hơn, nhờ đó việc trị liệu sẽ hiệu quả hơn. Gần đây, hạt nano bọc AMG (NMG) đã được tạo ra sử dung nhiều chất mang khác nhau. Pan-In et al. (2014) đã tổng hợp hạt NMG với chất mang ethyl cellulose và methyl cellulose để xử lý vi khuẩn Helycobacteria pilory và Propionibacterium acnes. Mặc dầu hoạt tính sinh học của hạt đã đạt được nhưng kích thước và độ bền của hạt vẫn cần phải cải tiến để có thể ứng dụng thực tế. Yao et al. (2016) cng thông báo việc tạo hạt NMG sử dụng hệ polyethylene glycol-polylactic acid (PEG-PLA) như chất mang để xử lý bệnh alzheimer's. Các tác giả nhận thấy hạt nano PEG-PLA với kích thước 94,26 ± 4,54 nm và thế zeta - 32 ± 0,43 mV đã cải thiện được sự phân bố của AMG trong não và gan của chuột, đồng thời cng kéo dài đáng kể thời gian loại bỏ AMG. Gần đây, Qiu et al. (2016) đã công bố một hệ vận chuyển thuốc chống ung thư mới dựa trên hạt nano vàng. Hệ này là kết hợp của hạt gold/polyethyleneimine (AuNPs/PEI) và ß-cyclodextrin (CD) dạng sulphate hóa. AMG được bọc trong hệ AuNPs/PEI/CD có kích thước hạt đạt khoảng 100 nm và thế zeta của hạt đạt + 30 ± 3 mV. iều thú vị là các nghiên cứu ban đầu về độc tính in vitro trên các dòng tế bào ung thư tuyến tiền liệt PC-3 và DU145 khi xử lý với hạt nano tạo được đã tng lên. Vì vậy, công thức tối ưu tạo hạt nano AMG cho đến nay vẫn cần phải tiếp tục tối ưu. Cho đến nay chưa có nghiên cứu nào đề cập đến việc sử dụng β-cyclodextrin, một tá dược phổ biến trong dược phẩm để bọc AMG nhằm làm tng tính tan và hoạt tính gây độc tế bào ung thư của chất này. Bài báo này trình bày nghiên cứu về tổng hợp hạt NMG sử dụng chất mang β-cyclodextrin và đánh giá hoạt tính gây độc dòng tế bào ung thư phổi A549. TAP CHI SINH HOC 2018, 40(1): 108-114 DOI: 10.15625/0866-7160/v40n1.10504