MEYYÂFÂRİKÎN BÎMÂRİSTÂNI ÜZERİNE BAZI YENİ BİLGİLER IŞIĞINDA BİR DEĞERLENDİRME * AHMET ACIDUMAN ** - KEMAL TUZCU *** Çok eski dönemlerden beri pek çok topluluğun kendisini yurt edinmesine tanıklık etmiş olan Anadolu toprakları, kendisini yurt edinenlerin varlıklarını sonraki dönem- lere ve insanlara haber veren çok sayıda eseri barındırmış, bu eserlerden bazıları günü- müze ulaşmış, bazıları ise kaybolmuştur. Kaybolan eserlerin izlerini ise ancak tarihsel kayıtlarda bulmak mümkün olabilmektedir. Anadolu’da bulunan ve tıp tarihini ilgilendiren en önemli eserlerin başında hasta- ların tedavisi için tesis edilen kurumlar gelmektedir. Yunan-Roma Uygarlığı dönemin- de bu amaçla Anadolu’nun pek çok yerinde asklepiyonlar 1 ve xenodochiumlar 2 kurulduğu bilinmektedir. Pantokrator Manastırı Hastanesi [1136] Bizans dönemine ait klasik hastane örneği olarak İstanbul’da kurulmuştur. 3 İslâm coğrafyasında hastaların tedavi edildik- leri yerler ise darüşşifalar/bimaristanlar olup, İslâmiyet’in Anadolu’ya girmesiyle bu coğrafyada da darüşşifaların kurulmaya başlandığı görülmektedir. Bunlardan bazıları günümüzde halen ayakta ve geçmişe tanıklık ederken, bazıları hakkındaki bilgileri ise ancak elimizdeki vakfiyelerinden, kitabelerinden, arşiv kayıtlarından ya da yazılı eser- lerden öğrenebilmekteyiz. * Bu makale 23-26 Eylül 2014 tarihleri arasında Van’da düzenlenen 6. Uluslararası İslam Tıp Tarihi Cemiyeti Kongresi’nde [The 6th International Congress of The International Society for The History of Islamic Medicine, 23-26 September, Van-Turkey] sunulan ve özeti Program ve Özetler kitapçığında basılan “ Acıduman A, Tuzcu K. Meyyāfāriḳīn Bīmāristānı üzerine bazı yeni bilgiler ışığında bir değerlendirme” başlıklı sözel bildiriye dayanmaktadır. ** Prof. Dr., Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı, Ankara/TÜRKİYE, aciduman@medicine.ankara.edu.tr *** Doç. Dr., Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Doğu Dilleri ve Edebiyatları Bölümü, Ankara/TÜRKİYE; ktuzcu@ankara.edu.tr 1 Bedii N. Şehsuvaroğlu, “Eskülap ve Asklepion’lar”, [İstanbul] Tıp Fakültesi Mecmuası, XV/2 (1952), ss. 1010-1032. 2 Ali Haydar Bayat, Tıp Tarihi, Sade Matbaa, İzmir 2003, 1. bs., s. 111. 3 Bayat, Tıp Tarihi, s. 111.