POLSKA AKADEMIA NAUK KOMITET SOCJOLOGII INSTYTUT STUDIÓW POLITYCZNYCH 2014, nr 4 ADRIANNA SURMIAK Fundacja Rozwoju Umiejętności Społecznych „Konsensus” ANTROPOLOGIA KŁAMSTWA? BADANIA NAD KŁAMSTWEM W PERSPEKTYWIE ANTROPOLOGII SPOŁECZNO-KULTUROWEJ W klasycznej literaturze antropologicznej 1 temat kłamstwa pojawia się ra- czej jako wątek poboczny, najczęściej w kontekście metodologii badań, reflek- sji dotyczącej kontaktów badacza z badanymi, a czasami także zasad moral- nych opisywanej społeczności. W takim ujęciu wspominali o kłamstwie na przykład Claude Lévi-Strauss (1992), Bronisław Malinowski (2002), Edward Evans Prtichard (2008) czy Marcel Griaule (zob. Clifford 2000, s. 65–103). Ostatni z wymienionych antropologów wykazał szczególne zainteresowanie zagadnieniem kłamstwa, zwłaszcza rozmaitymi formami kłamstw badanych, z którymi, jak początkowo postulował, etnograf powinien walczyć 2 . Warto podkreślić dłuższy namysł Griaule’a nad zagadnieniem kłamstwa, ponieważ był on raczej rzadkością w myśli znanych antropologów. Podobnie współ- cześnie wątek ten nieczęsto stanowi główny przedmiot badań bądź rozwa- żań antropologicznych, choć można wskazać pewne wyjątki. Należy do nich na przykład książka Petera Metcalfa They Lie, We Lie: Getting on with An- thropology (2002), w której etnograf porusza zagadnienie kłamstwa i oszu- stwa w kontekście relacji badacz–badany przede wszystkim na podstawie własnych doświadczeń badawczych wśród ludu Berawan na Borneo. Nie- Adres do korespondencji: adriannasurmiak@gmail.com 1 Używając w tekście słowa „antropologia” mam na myśli zarówno antropologię kulturową, jak i społeczną. 2 W późniejszym czasie Griaule przeszedł na paradygmat inicjacyjny (określenie Jamesa Clif- forda), zgodnie z którym najlepszym sposobem uzyskania materiału etnograficznego jest przyjęcie postawy ucznia (osoby inicjowanej) powoli wprowadzanego w tajniki wiedzy plemienia przez lokalnego specjalistę (Clifford 2000, s. 65–103).