NOBEL MEDICUS 58 | C LT: 20, SAYI: 1 36 HEKİMLİK VE SAĞLIKLA İLGİLİ TÜRKÜLERDE GEÇEN “YARA” VE “MERHEM” KAVRAMLARININ DOKÜMAN ANALİZİ YÖNTEMİYLE İNCELENMESİ ID Arif Hüdai Köken 1 , ID Mustafa Atasoy 4 ID Filiz Bulut 2 , ID Kemal Özyurt 3 , ÖZET Amaç: Kültürel ürünlerden biri olan türkülerde sağlık, hastalık ve hekimle ilişkili kavramlarla sıkça karşılaşılmaktadır. Bu çalışmada hekim ve sağlıkla ilgili türkülerde geçen “yara” ve “merhem” kavramlarının analiz edilmesi ve hastalık-tedavi-kültür ilişkisinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Materyal ve Metot: Çalışma tanımlayıcı tipte bir araştırmadır. “Türkülerdeki Hekimlik & Sağlıkla İlgili Türküler” kitabında yer alan, içerisinde “yara” ve/veya “merhem” sözcüklerinin geçtiği türküler doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular: İncelenen kitaptaki türkülerden toplam 88 tanesinin içerisinde, gerçek ve mecazi farklı anlamlar yüklenen ve farklı yazım şekilleri tespit edilen “yara” ve/ veya “merhem” sözcükleri tespit edilmiştir. Bu türkülerin yörelerinin daha çok Orta ve Doğu Anadolu bölgesi olduğu tespit edilmiştir. “Yara” kelimesi daha çok “acı, dert, keder, ölümcül hastalık, ihanet, talihsizlik, vb.” gibi mecazi anlamlarda kullanılmıştır. “Merhem” kelimesi ise “merhem, çare, derman, teselli” gibi gerçek ve mecazi anlamlarda kullanılmıştır. Anadolu halkının, yaşadığı bazı olumsuzlukları türkülerde “yara” ve “merhem” kavramları ile dile getirdiği tespit edilmiştir. Tartışma ve Sonuç: Anadolu halkının, yaşadığı olumsuzlukları nitelemek için bu kavramların kullanılmasının nedeni dermatolojik lezyonlardan olan “yara”nın insanları psikolojik ve sosyal açıdan etkilediği ve tedavisinin ağırlıklı olarak “merhem” ile yapıldığı gerçeğine dayanmaktadır. Bunun bir sonucu olarak “dert” ile “derman” ilişkisi türkülerde kültürel açıdan bir ifade şekli bulmaktadır. Ayrıca bu kavramların kullanıldığı türküler yöresine göre incelendiğinde herhangi bir kültürel farklılık zemininde kullanılmamakta olduğu, taşıdıkları mana itibariyle Anadolu’nun ortak kültürel bir ifade şekli olarak kullanıldıkları sonucuna ulaşılmaktadır. Anahtar kelimeler: Sağlık, kültür, yara, merhem. Nobel Med 2024; 20(1): 36-43 GÖNDERİLDİĞİ TARİH: 24 / 04 / 2023 • KABUL TARİHİ: 26 / 09 / 2023 KÖ https://orcid.org/0000-0002-6913-8310 ORCID AHK https://orcid.org/0000-0003-2188-4741 ORCID MA https://orcid.org/0000-0003-1904-9878 ORCID FB https://orcid.org/0000-0002-3674-8294 ORCID İLETİŞİM İÇİN: Arif Hüdai Köken Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Tıp Fakültesi Bağbaşı Yerleşkesi, 40100, Merkez, Kırsehir, Türkiye arifhudaikoken@hotmail.com 1 Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı, Kırşehir 2 Özlüce Final Özel Öğretim Kursu (VIP), Bursa 3 Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Tıp Fakültesi, Dermatoloji Anabilim Dalı, Kırşehir 4 İstanbul Memorial Ataşehir Hastanesi, Dermatoloji Kliniği, İstanbul